• Save
Ethiek en dierproeven voor onderwijs
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Ethiek en dierproeven voor onderwijs

on

  • 2,830 views

 

Statistics

Views

Total Views
2,830
Slideshare-icon Views on SlideShare
2,828
Embed Views
2

Actions

Likes
1
Downloads
0
Comments
0

1 Embed 2

http://www.slideshare.net 2

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Microsoft PowerPoint

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Ethiek en dierproeven voor onderwijs Ethiek en dierproeven voor onderwijs Presentation Transcript

    •  
    • Proefdiergebruik in het onderwijs: Heiligt elk didactisch doel het middel? Franck L. B. Meijboom Ethiek Instituut Universiteit Utrecht
    • Inhoud
      • Geschiedenis dierproeven (kort)
      • Dierethiek en dierproeven
      • Dierproeven in het onderwijs
    • Geschiedenis
      • Egypte 1550 voor Chr.: eerste bronnen over anatomische proeven
      • Griekenland
        • (6e eeuw) Alcmeon
        • (4e eeuw) Hippocrates (darmen / hart)
        • (2e eeuw) Galenus (zenuwen / strottenhoofd)
      • Dissectie op zowel dieren als ook op mensen (gevangen / criminelen) was hierbij gebruikelijk.
      • Dissectie op zowel dieren als ook op mensen (gevangen/ criminelen) was hierbij gebruikelijk.
      • 16e eeuw (Renaissance)
        • Vesalius (Anatomie)
        • Harvey
          • bloedsomloop, iv injecties, kwantitatief onderzoek
      Geschiedenis
      • Dissectie op zowel dieren als ook op mensen (gevangen/ criminelen) was hierbij gebruikelijk.
      • 16e eeuw (Renaissance)
        • Vesalius (Anatomie)
        • Harvey
          • bloedsomloop, iv injecties, kwantitatief onderzoek
      Geschiedenis
    • Geschiedenis
      • Er was wel discussie over diergebruik, maar….
      • De kerk zag geen principieel probleem, omdat dieren geen onsterfelijke ziel hebben, zoals mensen.
      • Wel discussie over de invloed van proeven op mens en dier op de waardigheid en integriteit van degene die proeven uitvoert!
      • Vooronderstellingen:
      • Nadruk op de overeenkomsten tussen mens en dier gebaseerd op de Aristotelische filosofie dat de mens een rationeel dier is
      • Bacon: inductie-deductie, experiment als methode
      • Descartes: dualisme tussen mens en dier: ziel-machine
      Geschiedenis
    • Geschiedenis William Harvey & Stephen Hales: Onderzoek naar bloedsomloop: Dieren worden steeds regelmatiger voor het onderwijs ingezet.
      • 18e-19e eeuw
        • Diergebruik wordt op universiteiten routine
      • Claude Bernard (1813-1878):
        • Een fysioloog moet zijn werk doen zonder dat hij een dier hoort pijn lijden of er bloed vloeit.
        • Hij wordt gezien als de eerste proefdierdeskundige
      • Opkomende aandacht voor anesthesie en pijnbestrijding (bv. ethergebruik [eerst mens dan dier!])
      Geschiedenis
      • 20e Eeuw
          • explosieve groei
      Geschiedenis
      • Medische/ biologische wetenschap is methodologisch op experimenten gebaseerd.
      • Dierproeven zijn hierin een (onmisbare) methode
      • Onderwijs weerspiegelt de methode
        • Niet alleen leren uit boeken, zelf empirisch bezig zijn!
      Geschiedenis [conclusie]
      • Onder dierproef of proef wordt verstaan: “Het geheel van handelingen, dat ten aanzien van een levend gewerveld dier (…) , wordt uitgevoerd met het doel:
        • Sera, vaccins te produceren
        • Toxicologisch of farmacologisch onderzoek te verrichten
        • Ziekelijke of andere lichamelijke toestanden van mensen of dieren (…) te herkennen of op te sporen
        • Kennis van het menselijke of dierlijke lichaam (...), te verschaffen of te ontwikkelen
        • Een antwoord te verkrijgen op een wetenschappelijke vraag,
      Definities
    • Kritiek & discussie
    • Kritiek & discussie
    • Waar komt de discussie vandaan?
      • Kritiek op dierproeven op twee niveaus:
        • Met betrekking tot de morele positie van het dier
        • Met betrekking tot didactiek
      • a. heeft te maken met discussies in de dierethiek: waarom tellen dieren moreel mee?
        • Utilisme
        • Deontologie
    • Traditioneel Waarom ook dieren? Telt moreel mee Telt moreel niet mee
    • Darwin: omkering van de bewijslast Waarom ook dieren? Telt moreel mee Telt moreel niet mee ?
    • Door het traditionele onderscheid tussen mens en dier te doorbreken, heeft hij er voor gezorgd dat keuzes tussen mens en dier niet langer gemaakt kunnen worden op basis van het antwoord, “omdat wij mensen zijn.” Welke argumenten zijn wel houdbaar? Waarom ook dieren?
    • The question is not, "Can they reason?" nor, “Can they talk?” but rather, "Can they suffer?” (Jeremy Bentham, 1748-1832, Utilisme) Utilisme & Sentience Dieren kunnen lijden
      • Utilisme
        • Consequentialistisch: Alleen kijken naar gevolgen van handelingen (handelingstheorie)
        • Geluk/lijden (waardetheorie)
        • Goed is die handeling die maximaal geluk over ongeluk oplevert
        • Voor wie?: sentient beings
        • Onpartijdig! Lijden = lijden
      Utilisme & Sentience
        • Peter Singer: Het enige juiste criterium om een moreel onderscheid aan te brengen is niet ‘species membership’, maar de capaciteit om pijn en plezier te ervaren (sentience).
        • Geluk is immers de enige intrinsieke waarde!
      Utilisme & Sentience
      • Geen principieel bezwaar
      • Maar waarom gebruiken we geen mensen: als het bij mensen niet mag, waarom wel bij dieren?
      • Het doel kan opwegen tegen de impact van een proef op de belangen van het dier, maar Singer is sceptisch t.o.v. de mogelijke voordelen .
      Dierproeven
      • Nadelen:
        • Positie van het individu
        • Berekening?
          • Hoe weeg je 5 dieren veel ongerief versus 20 dieren gering ongerief?
        • Alleen het lijden/ geluk telt: als een dier er geen last van heeft?
          • Dier aanpassen aan stal of andersom, maakt niet uit!
      Utilisme
    • Deontologie
      • Wat moreel juist of onjuist is, wordt niet alleen bepaald door de consequenties van die handeling, maar ook door het karakter van die handeling (bijv. de intentie)
      • Het ´goede´ kan niet afhankelijk zijn van het toeval
      • De mens is het enige morele wezen vanwege zijn/ haar rationaliteit.
      • Respect!
      Kant (1724-1804)
      • Dieren?
        • Traditioneel: Geen directe plichten
        • Als kader bruikbaar: Tom Regan: Dieren (sommige) verdienen respect omdat ze “subject of a life” zijn
      • Dieren hebben een “inherente waarde” (NL: intrinsieke waarde)
      Deontologie
      • Als concept uit waardetheorie
        • Waarde die om zichzelf nastrevenswaardig is
      • Bij dieren
        • In de politiek: Een dier doet er moreel toe
        • Een dier verdient moreel respect vanwege bepaalde eigenschappen (Beter: inherente waarde of intrinsieke waardigheid)
      De verwarring: betekenis intrinsieke waarde
      • Respect voor inherente waarde:
        • Dier nooit enkel als middel, maar ook altijd als doel in zichzelf
      • In praktijk : “Handen af”
        • Dierproeven? (dier = instrument)
      Deontologie
    • (From: Nuffield Council on Bioethics, 2005, The ethics of research involving animals, Plymouth: Latimer Trend & Company Ltd) Alles wat kan mag Antivivisectionisme Continuüm gezichtspunten op dierproeven Rechtvaardiging na afweging Moreel dilemma
    • Dierproeven in het onderwijs
      • De algemene discussie over dierproeven
          • +
      • Specifieke vragen bij het onderwijs
        • Is onderwijs als doel voldoende relevant
        • Is het didactisch relevant?
    • Dierproeven in het onderwijs
      • Voorargumenten
        • Wetenschapsfilosofie: methode onderzoek moet ook terugkomen in methode onderwijs.
        • Eigen ervaring met dieren is cruciaal voor fysiologie.
        • ....Het onderwijs doel kan dus niet zonder dieren bereikt worden!
    • Dierproeven in het onderwijs
      • Voorargumenten
        • Wetenschapsfilosofie: methode onderzoek moet ook terugkomen in methode onderwijs.
        • Eigen ervaring met dieren is cruciaal voor fysiologie.
        • Complexiteit van bepaalde mechanismen vraagt om een diermodel.
        • Alternatieven ontbreken nog.
        • … . Onderwijs kan ook zonder dieren, maar praktisch is dit nog niet haalbaar.
    • Dierproeven in het onderwijs
      • Tegenargumenten
      • Inhoudelijk
        • Dierethische overwegingen: welzijn & respect
        • Toegevoegde waarde diergebruik voor een specifiek onderwijsdoel mager
        • Verkeerd signaal naar toekomstig onderzoekers
      Dierproeven in het onderwijs
        • Deugdethiek:
          • - Verharding/ Geen respect voor levende wezens
          • “ Je rukt even een blik ratten los”
          • In Utrecht: eis van DEC om in praktijkonderwijs aandacht aan ethiek te schenken
      • “ H aar dag begon met het vermalen van dode kippenkuikens, om zo de hoeveelheden eiwit, vet en droge stof te kunnen bepalen.
      • ‘ Door hun vele dons raakte de staafmixer aanvankelijk verstopt’, vertelt de onderzoeker…. En zo gaat een in water gekookt, gelig kuiken in een bekerglas, ‘bzzzzt’ onder de staafmixer, waarna het bruingrijze goedje wordt overgegoten in een monsterflesje.
      • Voor haar metingen hebben al ruim duizend kuikens het loodje gelegd. Niks niet zielig of eng, vindt ze. ‘Als je eenmaal met onderzoek bezig bent is het gewoon heel interessant.’”
      • Tegenargumenten
      • Inhoudelijk
      • Praktisch
        • Te veel studenten/ studenten zien niks
        • Emoties studenten
        • Veel proeven mislukten en dieren in abnormale toestand: je leerde niets
      Dierproeven in het onderwijs
      • Gewetensbezwaren
      • “ Er wordt van een gewetensbezwaar gesproken, als iemand bezwaar heeft tegen een van hem/haar verlangde handeling, omdat hij/zij, na zorgvuldige persoonlijke afweging van goed en kwaad in de concrete situatie, zich verplicht voelt niet aldus te handelen.”
          • Commissie van advies voor de dierproeven
      Dierproeven in het onderwijs
    • Afweging
        • Doelen:
          • Geen nieuwe kennis, doel didactisch, altijd alternatieven? (studenten en ruimtevaart)
          • Leerstijlen verschillend, maar ervaring is belangrijk
          • Het beste didactische middel, ook al kost het dieren?
          • Je weet ook wat je niet wil! (zelf dieren doden!)
        • Ongerief
          • Per proef
          • Limiet?
    • Informatie
        • Nationaal Centrum Alternatieven voor dierproeven
          • http:// www.vet.uu.nl / nca
          • “ Bezwaar maken tegen dierproeven in het onderwijs: zin of onzin?”, 2002
    • Stellingen
      • Studenten die dat willen moeten extra dierproeven kunnen doen
      • Als er een alternatief in onderwijs mogelijk is, dan is de dierproef dus niet nodig!
        • Wetten!
      • Dierproeven voor onderwijs mogen nooit meer dan matig ongerief opleveren
      • Dierproeven mogen pas in de Master fase (specialisatie duidelijk)