Your SlideShare is downloading. ×
Nut en noodzaak ecotox onderzoek
Nut en noodzaak ecotox onderzoek
Nut en noodzaak ecotox onderzoek
Nut en noodzaak ecotox onderzoek
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

Nut en noodzaak ecotox onderzoek

72

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
72
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. Wat te doen bij bodemverontreiniging en ecologische ­risico’s? Nut en noodzaak van ecotoxicologisch bodemonderzoek Bij het uitvoeren van een standaard risicobeoordeling van bodemverontreiniging luidt de conclusie regelmatig: ‘er is sprake van onaanvaardbare ecologische risico’s’. Dan is de vraag: ‘hoe moeten we nu verder?’ De gemeente Bussum koos voor het uitvoeren van ecotoxicologische onderzoek. Dit artikel laat zien hoe en waarom. Door: Joke Wezenbeek, Axel Roeten en Thijs de Kort Over de auteurs: Drs. J.M. Wezenbeek is senior adviseur bodembeleid en risicobeoordeling bij Grontmij A.R. Roeten, BASc, MSc is beleidsadviseur bodem bij de gemeente Bussum Drs. M.J. de Kort is adviseur ecologische risicobeoordeling bij Grontmij G e m e e n t e B u s s u m e n t h o u s i a s t ov e r e c o t ox i c o l o g i s c h o n d e r z o e k . W i e vo l g t ? De gemeente Bussum kiest voor de tweede keer, in drie jaar tijd, voor het uitvoeren van een ecotoxicologisch onderzoek van de landbodem. Veel gemeenten (en andere eigenaren van sterk verontreinigde locaties) hebben nog geen ervaring met ecotoxicologisch bodemonderzoek. Waar ligt dit aan? Ziet men het nut er niet van in? In ieder geval staat vast dat er relatief weinig onderzoeksinspanningen worden geleverd waardoor de positieve aspecten van ecotoxicologisch onderzoek onderbelicht blijven. In dit artikel laten zien in welke situaties het zinvol kan zijn een ecotoxicologisch onderzoek uit te voeren. K a d e r vo o r e c o t ox i c o l o g i s c h o n d e r z o e k Ecotoxicologisch onderzoek past binnen het kader van de Circulaire bodemsanering.1 Deze circulaire beschrijft hoe een historische bodemverontreiniging moet worden beoordeeld. De bepaling van de risico’s vindt plaats in verschillende stappen door gebruikmaking van het computerprogramma ‘Sanscrit’:2 • n stap 1 wordt beoordeeld of het volume sterk verontreinigde I grond en/of grondwater groot genoeg is om de Wbb van toepassing te verklaren; • ls dat zo is, wordt in stap 2 een standaard risicobeoordeling A uitgevoerd. Er wordt uitgegaan van de gebruikswijze van de locatie en de humane, ecologische en verspreidingsrisico’s worden op een conservatieve en eenvoudige manier beoordeeld. Het resultaat van stap 2 is: wel of geen onaanvaardbare risico’s van een bepaald type (humaan, ecologisch, verspreiding); • esgewenst kunnen de risico’s in stap 3 van Sanscrit locatieD specifieker (en dus beter, doelgerichter en minder conservatief) worden beoordeeld. Dit kan door het uitvoeren van een ecotoxicologisch onderzoek en/of door het uitvoeren van een maatschappelijke afweging (voor dit laatste: zie het artikel 32 ‘Naar een verantwoorde onderbouwing van ecologische risico's’3 in dit blad). Het kan zijn dat uit stap 2 komt dat er sprake is van onaanvaardbare ecologische risico’s en uit stap 3 dat dit toch niet zo is. Het bevoegd gezag stelt op basis van de Sanscrit-beoordeling een beschikking ‘ernst en spoed’ vast. Als er sprake is van onaanvaardbare risico’s moet ‘met spoed’ worden gesaneerd. Dat betekent meestal: binnen 4 jaar starten met saneringsmaatregelen. Locatiespecifiek ecotoxicologisch onderzoek past in stap 3 van Sanscrit. Meestal gaat het dan om zogenaamd Triade-onderzoek waarbij wordt gekeken naar chemie (gehalten aan verontreinigende stoffen), naar toxiciteit (effecten in experimentenmet b.v. planten of dieren) en naar de samenstelling van het ecosysteem in het veld. Met behulp van Triade-onderzoek is te bepalen of het ecosysteem last heeft van de verontreiniging of niet. Als dat niet zo is, zijn er geen onaanvaardbare ecologische risico’s en hoeft er niet ‘met spoed’ te worden gesaneerd. En als er wel ‘met spoed’ moet worden gesaneerd? Heeft ecotoxicologisch onderzoek dan ook zin? Jazeker! Het is behoorlijk lastig om zinvolle saneringsmaatregelen te bedenken, als je eigenlijk niet weet waarop die gericht moeten zijn. Gaat het vooral om de bomen, om de bodemdiertjes of om Foto 1: Wormen inventariseren op de begraafplaats.
  • 2. doorvergiftiging naar vogels en zoogdieren? De beoordeling van ecologische risico’s in stap 2 van Sanscrit geeft hier geen antwoord op. Maatregelen als afgraven of afdekken zijn nogal schadelijk voor het aanwezige ecosysteem, dus zijn dit wel nuttige en doelgerichte saneringsmaatregelen? Ecotoxicologisch onderzoek helpt om goede en zinvolle maatregelen te bepalen of om uitstel van ingrijpen te verantwoorden (als de locatie vanwege een andere omstandigheid later toch op de schop gaat), dan wel afstel van ingrijpen te onderbouwen. A a n l e i d i n g 1 e e c o t ox i c o l o g i s c h o n d e r z o e k g e meente Bussum De 1e keer dat de gemeente Bussum kennis maakte met ecotoxicologisch onderzoek was in 2009. Voor een locatie, met onder andere een groot speelveld en een begraafplaats, was een beschikking ‘wel ernstig, geen spoed’ afgegeven. Maar de meningen over de spoedeisendheid van de verontreiniging waren verdeeld. Wat volgde was een uitspraak van de Raad van State. Hoge gehalten aan PAK en zware metalen bevonden zich met name in een oude ‘stortlaag’ met veel puin en sintels e.d., meestal vanaf ca. 0,5 m diepte. Om een uitspraak te kunnen doen schreef de Stichting Advisering Bestuursrechtspraak voor Milieu en Ruimtelijke Ordening (StAB) een advies voor de Raad van State, dat ook inging op de beoordeling van de ecologische risico’s. Met de toenmalige standaard beoordelingsmethodiek in Sanscrit was op basis van alleen totaalgehalten naar de bovenste relatief schone 0,5 m gekeken. De boodschap van de StAB was: diepere lagen zijn ook relevant voor het ecosysteem. Vandaar dat bij de beoordeling van de ecologische risico’s ook aandacht moest worden besteed aan de diepere bodemlagen, zo oordeelde de Raad van State. Na overleg met het RIVM heeft Bussum er voor gekozen om een ecotoxicologisch (Triade) onderzoek te laten uitvoeren door Grontmij. Het Triade-onderzoek vond plaats in 2009 en was mede gericht op de verontreiniging in de diepere bodemlagen. Het was een breed opgezet onderzoek, het ging immers om een mengsel van verschillende stoffen, waarvoor verschillende gevoeligheden kunnen bestaan. Er is gekeken naar de aanwezige populatie aan wormen en nematoden. Er is gekeken of de diepere, sterker verontreinigde bodemlaag effecten gaf in een kiemproef met plantenzaden, in een reproductieproef met wormen en in testen met bacteriën. Er is bepaald wat de gehalten aan metalen in wormen op de locatie zijn. Die gegevens zijn vergeleken met een referentie, zonder de verontreinigende stoffen. Het uiteindelijke beeld was duidelijk: er kon worden geconcludeerd dat er geen sprake was van onaanvaardbare ecologische risico’s als gevolg van de verontreinigde ondergrond. De verontreinigde laag bevatte ook kalkhoudend puin, waardoor de grond een stuk minder zuur was dan gebruikelijk. Hierdoor waren de metalen nauwelijks beschikbaar en waren er geen relevante effecten op het ecosysteem. Op een aantal punten ‘scoorde’ het ecosysteem in het verontreinigde gebied zelfs beter dan de referentie, omdat die weliswaar schoner, maar toch ook zuurder was. Het Triade-onderzoek is vervolgens als onderbouwing gebruikt voor een nieuwe beschikking ‘wel ernstig/geen spoed’. De boodschap van de StAB is overigens gehoord en overgenomen in het beleid. In de huidige Circulaire bodemsanering (versie van april 2012) is de standaard voor de te beoordelen bovenste bodemlaag gewijzigd van 0,5 m naar 1,0 m diepte. Wa a r o m k a n d e u i t ko m s t va n s ta p 2 e n s ta p 3 v e r - ter dan een beoordeling per stof. Een nadeel is dat het effect op het ecosysteem wordt vertaald naar één getal, waardoor weinig nuancering mogelijk is en er geen zicht is op het type effect waar het om gaat. Een combinatie van ‘oude’ bestrijdingsmiddelen levert al snel een hoge TD ( 0,65) op. Een combinatie van metalen en PAK levert ook bij gehalten onder de interventiewaarden al snel een TD 0,25. PCB-gehalten ruim boven de interventiewaarden leiden helemaal niet tot een verhoogde TD. PCB’s leveren met name doorvergiftigingsrisico’s en die zijn niet meegenomen in het systeem. In stap 2 van Sanscrit wordt gekeken binnen welke oppervlakte een ‘laag TD-criterium’ (van 0,25) en een ‘hoog TD-criterium’ (van 0,65) wordt overschreden. De te toetsen oppervlakten (tussen 50 en 50.000 m2) zijn afhankelijk van de gevoeligheid van ecosysteem in de te beoordelen situatie, waarbij er keuze is uit drie ‘gevoeligheden’. Een conservatieve eigenschap is dat het systeem alleen uitgaat van gemeten totaalgehalten aan verontreinigende stoffen in grond. Als die stoffen sterk gebonden en niet biobeschikbaar zijn, heeft het ecosysteem nergens last van, terwijl stap 2 van Sanscrit aangeeft dat er onaanvaardbare ecologische risico’s zijn. Uit het bovenstaande blijkt dat de standaardbeoordeling in stap 2 van Sanscrit slechts kan dienen om de locaties waar de meeste kans is op ecologische risico’s te selecteren, zodat deze met ‘spoed’ worden bekeken en/of aangepakt. A a n l e i d i n g 2 e e c o t ox i c o l o g i s c h o n d e r z o e k g e meente Bussum En hoe zit het met de 2e keer dat de gemeente Bussum ecotoxicologisch onderzoek liet uitvoeren? Dit betreft een oud defensieterrein (nu grotendeels natuur), waar sprake is van onaanvaardbare ecologische risico’s als gevolg van PAK uit asfalt, op basis van een stap 2 beoordeling conform Sanscrit. De adviseur van een potentiële projectontwikkelaar heeft al saneringsmaatregelen voorgesteld en de kosten daarvan ingeschat. Het voorstel van deze adviseur is de verontreinigde grond zoveel mogelijk te verwijderen en anders de verontreiniging af te dekken met een dunne laag grond (voor zover de te handhaven bomen dit tolereren). Onderzoek naar de biobeschikbaarheid van de PAK toont aan dat deze heel laag is. Er zijn daarom geen milieuhygiënische redenen om maatregelen te treffen op de terreindelen waar verder geen herinrichting plaatsvindt. Dit rechtvaardigt de conclusie dat de voorgestelde ingrepen waarschijnlijk schadelijker zijn voor het ecosysteem dan het handhaven van de huidige situatie. De door de adviseur van de potentiële projectontwikkelaar voorgestelde saneringsmaatregelen zijn dus niet zinvol. S a m e n vat t e n d Er wordt vaak relatief veel geld uitgegeven om de bodemverontreiniging goed in beeld te brengen. Maar er wordt meestal heel weinig geld uitgegeven om na te gaan wat de risico’s zijn van die verontreiniging. De ecologische risico’s worden vaak alleen maar op de voorgeschreven standaard manier (stap 2 Sanscrit) beoordeeld en dat is een vrij grove beoordeling. Als daar ‘onaanvaardbare ecologische risico’s’ uitkomen, betekent dit alleen maar dat er een kans is dat het ecosysteem last heeft van de verontreiniging. Op basis hiervan worden dan saneringsmaatregelen voorgesteld, waarvan onduidelijk is of ze wel zinvol zijn. Ecotoxicologisch bodemonderzoek (stap 3 Sanscrit) toont aan of er echt iets aan de hand is en helpt om richting te geven aan zinvolle saneringsmaatregelen. De gemeente Bussum is enthousiast. Wie volgt? s c h i l l e n? De standaardbeoordeling in stap 2 van Sanscrit voor ecologische risico’s is nogal grof. Een goede eigenschap is dat er wordt gekeken naar het totale mengsel van stoffen waaraan het ecosysteem wordt blootgesteld. Er wordt per grondmonster gekeken welke ‘Toxische Druk’ (TD) het ecosysteem ondervindt. Dat is veel be- Noten 1. Circulaire bodemsanering, Ministerie van IM, Staatscourant 2012, nr. 6563 2. Zie www.sanscrit.nl 3. Stefan Kools e.a., Naar een verantwoorde onderbouwing van ecologische risico's, pag 34 e.v. van dit nummer. 33

×