Your SlideShare is downloading. ×
Memoria 2011 mar
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×

Introducing the official SlideShare app

Stunning, full-screen experience for iPhone and Android

Text the download link to your phone

Standard text messaging rates apply

Memoria 2011 mar

528
views

Published on


0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
528
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
1
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. MEMORIA 2011MUSEO PROVINCIAL DO MARRede Museística Provincial Area de Cultura Excma.Deputación Provincincial de Lugo REDE MUSEÍSTICA GAÑADORA DOS V PREMIOS SOLIDARIOS ONCE-GALICIA NA CATERGORÍA “ACCESIBILIDADE UNIVERSAL”
  • 2. Museo Provincial do MarINDICE1. LIMIAR ................................ ................................................................................................ ................................................ 32. ESTADÍSTICA ANUAL DE VISITANTES ........................................................... 4 ...........................3. MELLORAS DO EDIFICIO ................................................................ . ................................................. 94. PROGRAMA DIDÁCTICO ................................................................ ................................................ 11 4.1. ACTIVIDADES ESCOLARES ............................................................... 11 ............................... 4.2. OBRADOIROS DE VERÁN ................................................................ 33 ................................... 4.3. OBRADOIROS DE NADAL ................................................................ 40 ...................................5. PROGRAMA DE ACCIÓN CULTURAL............................................................ 44 ............................ 5.1. PREMIOS E DISTINCIÓNS 2011 .......................................................... 44 .......................... 5.2. PROGRAMA INTERXERACIONAL ................................ ...................................................... 45 5.3. PROGRAMA DA TERCEIRA IDADE ................................ . .................................................... 45 5.4. SEMANA DOS MUSEOS ................................................................ ...................................... 47 5.5. PROGRAMA MUSEOLOXÍA SOCIAL ................................ .................................................. 52 5.6. PROGRAMA DE EXPOSICIÓNS .......................................................... 70 .......................... 5.7. REVISTA ORAL ................................................................ .................................................... 85 5.8. SERVIZO DO MUSEO PARA OUTRAS ACTIVIDADES ...................... 94 5.9. PROGRAMA DE CONFERENCIAS ................................ ...................................................... 96 5.10. TEATRO ................................ .............................................................................................. 97 .............................. 5.11. PROGRAMA DE RECURSOS EDUCATIVOS ................................ 100 .................................. 5.12. PROGRAMA DE PRÁCTICAS DO MASTER DE SERVIZOS . CULTURAIS ................................ ............................................................................................... 101 ...............................6. PROGRAMA DE CONSERVACIÓN ............................................................... 215 ...............................7. PROGRAMA DE PERSONAL ................................................................ ........................................ 2158. PROGRAMA ECONÓMICO................................................................ ............................................ 2159. PUBLICACIÓNS ................................ ............................................................................................. 215 ............................. 1
  • 3. Museo Provincial do Mar1. LIMIAR San Cibrao está situado na costa lucense, pobo mariñeiro por tradición,industrial polo asentamento dunha factoría de produción de aluminio. Pero nonesquece o mar, posto que a natureza dálle unha situación privilexiada, entrandono azul do mar Cantábrico como se fose un navío de area e granito en sinal. San Cibrao ten historia, ten pasado construído día a día, pedra a pedra, y pasado,ten futuro. Un deses moitos futuros está no Museo do Mar. Por iso fálase de Ronsel de futuro, isto sérvenos para definir a idea que Ronseltemos sobre o papel a desempeñar polo Museo do Mar dependente da Área de mosCultura da Deputación Provincial Por un lado temos a obrigación de garantir a conservación e a exposicióndos vestixios do pasado que se foron reunindo co esforzo e a aportación de vari que variasxeracións de veciños. Por outro lado queremos ser unha institución asentada no presentemirando ao futuro, non debemos deixar de lado a proxección social, temos que teren conta o noso traballo cara a sociedade. Temos que devolver á sociedade omesmo legado que nos tra transmitiu e poñelo nese lugar visible. Para representar o pasado e ao mesmo tempo ter unha visión de futuro,debemos ser capaces de abrir as portas ao Museo e facer del un lugar departicipación, onde se vexan as inquietudes do conxunto da sociedade e que ipación,ofreza alternativas culturais e que ao mesmo tempo recolla as propostas dossectores culturais máis dinámicos. A cultura é unha experiencia interactiva e o museo do Mar fai cultura no interactiva,seu novo proxecto museolóxico e museográfico. Por todo iso intentaremos quesexa un Museo didáctico, un museo adaptado, un museo interactivo e dinámico, eun museo de futuro. 2
  • 4. Museo Provincial do Mar2. ESTADÍSTICA ANUAL DE VISITANTES. .Xaneiro Nº total de visitantes 602 2 grupos adultos 80 Visitas individuais 522Febreiro Nº total de visitantes 550 3 grupos escolares 69 Visitas individuais 481Marzo Nº total de visitantes 765 6 grupos adultos 131 Visitas individuais 634Abril Nº total de visitantes 1130 3 grupos esc escolares 64 10 grupos adultos 271 Visitas individuais 795Maio Nº total de visitantes 967 11 grupos escolares 257 6 grupo adultos 152 Visitas individuais 558Xuño Nº total de visitantes 1299 14 grupos escolares 374 3 grupos adultos 150 Visitas individuais 775 3
  • 5. Museo Provincial do MarXullo Nº total de visitantes 2303 6 Obradoiros 112 11 grupos adultos 400 Visitas individuais 1791Agosto Nº total de visitantes 2862 3 Obradoiros 56 2 grupo adultos 84 Visitas individuais 2722Setembro Nº total de visitantes 1269 16 grupos adultos 344 Visitas individuais 925Outubro Nº total de visitantes 1126 10 grupos adultos 359 Visitas individuais 767Novembro Nº total de visitantes 829 6 grupos adultos 145 Visitas individuais 684Decembro Nº total de visitantes 617 Grupos adultos 52 Visitas individuais 565Total visitantes anuais 14317 4
  • 6. Museo Provincial do Mar Gráfica comparativa dos anos 2010 2010-20113500 MUSEO PROVINCIAL DO MAR3000250020001500 A… A…1000500 0 * O Mes de Outubro e parte de 5
  • 7. Museo Provincial do Mar Por número de visitantes3000 28622500 230320001500 1299 1269 1130 1126 9671000 765 829 602 550 617 500 0 Por idades 9% 18% 7% 0-10 4% 11-14 15-18 5% 19-25 26-40 41-65 14% 66 43% 6
  • 8. Museo Provincial do Mar 7000 6460 Por Procedencias 6000 5000 4000 3000 2044 2000 1051 1198 1000 1143 207 742 59 18 15114179 127347 0 53 90 99 6 90 277 LUGO CIDADE LUGO PROVINCIA GALICIA ANDALUCIA ARAGON ASTURIAS BALEARES CANARIAS CANTABRIA CATALUÑA CASTILLA-LEON CASTILLA-LA MANCHA LA EUSKADI EXTREMADURA MADRID MURCIA NAVARRA LA RIOJA VALENCIA ESTRANXEIROS Por días da semana 2034 3147 DOMINGO 2440 SABADO VENRES 2255 XOVES 2066 MERCORES 2377 MARTES LUNS 00 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 7
  • 9. Museo Provincial do Mar 8
  • 10. Museo Provincial do Mar3. PROGRAMA ARQUITECTÓNICOConstrución de baño adaptado a persoas con mobilidade reducida (FEBREIRO)Porta baño (FEBREIRO) )Construción de paso ata chegar a rampa de madeira para acceso de persoas conmobilidade reducida (MARZO MARZO)Reposición de árbores novos diante do Museo, e detrás os que estaban diante(MARZO) 9
  • 11. Museo Provincial do MarConservación de infraestruturasReposición do sistema de iluminación, por parte do persoal do Museo (DURANTETODO O ANO SEGUNDO HAI AS INCIDENCIAS)Cable ordenador Nadal (XANEIRO)Amaño do disco duro do ordenador de mesa (ABRIL)Wifi gratuíta ao servizo dos visitantes (MAIO).Conector 8 vías para cable RJ45, UTP CAT5E (AGOSTO)Reposición da pechadura da porta (AGOSTO)Cable ordenador portátil (OUTUBRO) 10
  • 12. Museo Provincial do Mar4. PROGRAMA DIDÁCTICO4.1. Actividades escolares Ao longo do curso ofrécese a posibilidade de solicitar dous tipos de visitas:guiada e con actividade. Para realizar estas visitas é necesario a concertaciónprevia das mesmas, concertando con departamento de didáctica. Visita de iniciación: ciación: Comprende un recorrido por todo o castelo, recomendase para os gruposque visitan o centro por primeira vez, independentemente do seu nivel educativo.Duración aproximada de 60 minutos. Para un mellor aproveitamento do Museo Provincial do Mar, xa que existeunha variedade e riqueza de contidos, e na procura dun novo concepto d visita demáis participativa, como alternativa as tradicionais visitas guiadas e que impliquea colaboración directa de profesores e alumnos, ofrecemos no 2010 un programade itinerarios os distintos niveis de ensino: Tea mariñeira ¿As baleas comen ou engu engulan? Arriba a bandeira Descubre a balea Mergúllate Nada coa balea Pinta mariñeiro Sae a navegar Sopa de aleta 11
  • 13. Museo Provincial do Mar Vento mareiroVisita de iniciaciónNivel: Todos os ciclosData: Curso escolarObxectivo: Comprender o oficio do mar e como as sociedades actuais estáncondicionadas polo seu pasado histórico. Recoñecer as ferramentas mariñeiras eanalizar a súa evolución e continuidade, así como a necesidade de conservalaspara outras xeracións.Tea mariñeiraNivel: 3º e 4º da ESO e BACData: Curso escolarObxectivo: Fomentar o interese polas materias vinculadas coa navegación.Asentar conceptos vistos anteriormente na visita guiada.Metodoloxía: Actividade que consiste en unir con frechas. Relacionaranse fotosde obxectos da Sala de Navegación coas definicións que teñen noutra columna columna. 12
  • 14. Museo Provincial do MarUNE CON FRECHAS E NOMEA CADA OBXECTO Aparato que permite ó capitán comunicar as ordes ó que está na sala de máquinas. Fiestra redonda que se abre e que está situada en distintas alturas nos costados do buque. Serve para que entre a luz e se ventilen os camarotes da tripulación. Elemento do equipo propulsor dun barco movido mediante unha máquina ou motor e que permite o movemento cara adiante ou atrás rmite do barco. Caixa cilíndrica fixa na cuberta que leva no seu interior o compás ou búsola. Instrumento para coñecer a situación. Consiste en medir a altura do sol ou das estrelas con respecto do horizonte. Mide a latitude. Serve para gobernar o barco, facéndolle cambiar o rumbo. Pode ser de caña ou de roda. Antigamente facíanas os carpinteiros de ribeira antes de construír o barco . Servía para ver as formas que ía ter o barco. 13
  • 15. Museo Provincial do Mar¿As baleas comen ou engulan?Nivel: 5º e 6º de PrimariaData: Curso escolarObxectivo: Achegar o alumnado ós museos e á cultura dun modo atractivo.Potenciar o traballo e a participación en equipo. Inculcar a protecciónconservacionista do medio ambiente mariño.Metodoloxía: Na Sala das Baleas, os nenos en grupos estarán sentados nochan, onde escoitarán unha pequena explicación sobre se as baleas mastigan ounon. De seguido responderán verdadeiro ou falso a unhas frases e terán unhafolla de consulta ante as posibles dúbidas. 14
  • 16. Museo Provincial do Mar 15
  • 17. Museo Provincial do Mar 16
  • 18. Museo Provincial do MarArriba a bandeiraNivel: 3º e 4º de PrimariaData: Curso escolarObxectivo: Dar a coñecer como se transmite información codificada entre barcospróximos. Aínda que agora, se utilizan algunhas bandeiras, que as novastecnoloxías as deixaron en desuso.Metodoloxía: Sentados diante das bandeiras que forman o Código de Sinaisescoitarán o significado e utilidade deste. Como un grupo de bandeirasrepresentan o abecedario, cada neno debuxará nunha cartolina branca, tamañofolio, a bandeira que lle corresponda coa súa inicial. Para iso terán un panelinformativo de consulta. Despois pegarán un pau a un extremo da mesma. Osnenos agruparanse polas súas iniciais e realizarán un xogo como se fosen barcoscomunicándose en alta mar. 17
  • 19. Museo Provincial do Mar 18
  • 20. Museo Provincial do MarDescubre a baleaNivel: 1º e 2º de PrimariaData: Curso escolarObxectivo: Achegar o alumnado ós museos e ó mundo do mar dunha maneiraamena e atractiva. Fomentar a expresión oral e artística. Potenciar o interese polacetoloxía.Metodoloxía: Na Sala das Baleas repartiranse follas co debuxo dunha balea follasanimada con números. Os rapaces terán que coloreala según as cores que levanasociadas os números. Así cando rematen descubrirán a balea. 19
  • 21. Museo Provincial do Mar 20
  • 22. Museo Provincial do MarMergúllateNivel: 1º e 2º da ESOData: Curso escolarObxectivo: Fomentar a capacidade de asimilar novos conceptos mediante unxogo atractivo. Achegar os rapaces á cultura dunha forma práctica e divertida.Metodoloxía: En parellas, cubrirán o pasatempo coas palabras que adiviñen.Sempre axudados polo persoal do museo. MERGÚLLATEHORIZONTAL:1- Instrumento de medición da latitude no que o seu arco é a sexta parte dun círculo.2- Principal método para calcular a velocidade no mar. Mide nós ou millas.3- Instrumento que serve para saber a situación do barco, neste caso, en todo momento. Tamén se pode chamar compás.4- Sosterse na superficie da auga.5- Parte principal dun barco, que pode ser de madeira ou doutro material. Calquera embarcación pode flotar e desprazarse grazas a el.6- Lazo que se fai con cabos. Utilízase nas actividades cotiás dun barco. nas 21
  • 23. Museo Provincial do MarVERTICAL:1- Instrumento que servía para a comunicación dentro do barco. Había dous: un na ponte e outro na sala de máquinas.2- Serve para gobernar ou orientar o barco, facéndolle cambiar o rumbo ou a dirección. Pode ser de cana ou de roda.3- Instrumento de ferro forxado con figura dun arpón ou dun anzol que está suxeito a unha cadea e se arrebola ó fondo do mar para fondear o barco.4- Peza de tea ou doutro material que, unha vez despregada, recibe do vento o impulso necesario para navegar.5- Parte posterior dun barco.6- Parte de diante dun barco. 22
  • 24. Museo Provincial do MarNada coa baleaNivel: Ed. InfantilData: Curso escolarObxectivo: Potenciar o desenvolvemento educativo achegando os rapaces ósmuseos. Fomentar a participación en grupo Familiarizarse coa representación grupo.plástica.Metodoloxía: Na Sala das Baleas haberá un panel onde está debuxada unhabalea. Os nenos formarán grupos collendo cada un seis pezas revoltas doquebracabezas. Terán que colocalas ordenadamente ata completar a imaxe queteñen diante. 23
  • 25. Museo Provincial do Mar 24
  • 26. Museo Provincial do Mar 25
  • 27. Museo Provincial do MarPinta mariñeiroNivel: 1º e 2º de PrimariaData: Curso escolarObxectivo: Achegar ós rapaces ó mundo da navegación dunha maneira amenae sinxela. Fomentar tanto as aptitudes creativas como a expresión oral. Espertar ointerese polo mundo náutico.Metodoloxía: Os nenos, sentados no chan, na Sala de Navegación pintarán undebuxo dun veleiro en alta mar. Colorearán este coas cores que eles queiran,para fomentar o desenvolvemento artístico. Cando rematen, os mariñeirosresponderán unhas sinxelas preguntas referidas ao barco: ás súas partes e preguntasporque se move no auga. 26
  • 28. Museo Provincial do Mar 27
  • 29. Museo Provincial do MarSae a navegarNivel: Ed. InfantilData: Curso escolarObxectivo: Potenciar o interese creativo e construtivo. Coñecemento dosdistintos elementos que constitúen un barco: casco, ponte de mando, portillos,áncora, … Familiarizar os nenos coas formas dun barco montando as pezas doquebracabezas.Metodoloxía: Na sala de navegación haberá un panel grande cun debuxo dunbarco. Os nenos formarán pequenos grupos. Cada un terá seis pezas revoltas grupos.que colocarán ordenadamente ata formar a imaxe que teñen diante. 28
  • 30. Museo Provincial do Mar 29
  • 31. Museo Provincial do MarSopa de aletaNivel: 3º e 4º de PrimariaData: Curso escolarObxectivo: Achegar o alumnado ós museos e a cultura mariña. Engadircoñecementos elementais da bioloxía mariña. Fomentar o aprendizaxe medianteun xogo didáctico.Metodoloxía: Na Sala das Baleas repartiranse follas coa sopa de letras ondeterán que atopar partes da anatomía externa e interna da balea. Na outra sopa dealeta encóntranse agochados os familiares das baleas como son: o arroaz,rorcual, candorca, cachalote, golfiño e balea vasca. 30
  • 32. Museo Provincial do MarVento mareiroNivel: 5º e 6º de PrimariaData: Curso escolarObxectivo: Recoñecer as partes principias dun barco. Potenciar o interese polomundo do mar. Coñecer o deseño dunha embarcación tradicional galega. Valorara historia, cultura e tradicións galegas.Metodoloxía: Entregarase unha folla cun debuxo con números dunha Traiñeira acada alumno. Debaixo desta haberá unha listaxe con nomes referidos ás partesdunha embarcación. Os rapaces teñen que relacionar os números da imaxe cosnomes. 31
  • 33. Museo Provincial do Mar 32
  • 34. Museo Provincial do Mar4.5 Obradoiros de verán 33
  • 35. Museo Provincial do Mar “Enrédate con nós” é o lema desta proposta deste programa de actividadesque pretende enredar, enlear, envolver, engaiolar, enganchar, comprometer…,pór en rede a todos e todas os que amades os museos e a cultura en xeral.Propoñemos obradoiros, concertos, visitas guiadas, viaxes, representacións, concertos,conversas, debates, tertulias, xornadas e mesas redondas, iniciativas para todosos públicos, desde mozos ata maiores que queiran, que se deixen enredar polosmuseos da Rede Museística da Deputación de Lugo. Propoñemos pero tamén Propoñemosagardamos propostas de todos e todas, suxestións, ideas ou maneiras deentender o patrimonio como ben de todos, como herdanza común a coñecer econservar. Un patrimonio común, unha causa común. Se nos visita tamén agardamos contribuír ao seu lecer, e de paso, a que aocada vez que se achegue a este ou aos outros museos da Rede poida percibiresa sensación de satisfacción que sentimos cando sentimos o de todos comonoso.Emisores activos ou receptores pasivos?Mestres: Persoal dos departamen departamentos de didácticaObxectivos: Nun mundo tan cambiante, as redes sociais constitúen canlesimprescindibles para a comunicación. Velaí o movemento 15M, creado eorganizado a través destes espazos accesibles para todos; para nós tamén 34
  • 36. Museo Provincial do Mar 35
  • 37. Museo Provincial do MarROTEIRO IRMANDIÑO Reunímonos cos outros viaxeiros do Pazo de Tor, no Museo Pazo Museo-Fortaleza SanPaio de Narla, para poñer en práctica as nosas capacidade e habilidades enrecrear as Guerras Irmandiñas. A REVOLTA DOS IRMANDIÑOS E OS SEUS ALIADOS DE SAN CIPRIÁN E MONFORTE DE LEMOS 36
  • 38. Museo Provincial do Mar 37
  • 39. Museo Provincial do MarI XORNADAS: MUSEOS, AS REDES SOCIAIS COMO XENERADORAS DECAMBIOSXornada teórico-práctica: Educación, cultura e acción social nos social media. práctica:Estratexias, medición e avaliación para ámbitos de natureza cualitativa con impacto amedio e longo prazo, por Pilar Gonzalo. 38
  • 40. Museo Provincial do Mar 39
  • 41. Museo Provincial do Mar4.3 Obradoiros de Nadal 40
  • 42. Museo Provincial do Mar 41
  • 43. Museo Provincial do Mar 42
  • 44. Museo Provincial do MarEntrega xoguetes solidarios 43
  • 45. Museo Provincial do Mar5. PROGRAMA DE ACCIÓN CULTURAL5.1. Premios e distincións 2011A Rede Museística gañadora dos V Premios Solidarios ONCE GALICIA na useística ONCE-categoría “Accesibilidade Universal”. Os presidentes da Xunta e da ONCE entregarán os galardóns o próximo mes dexaneiro. Padre Rubinos, Manuel Aguilar Convivir en Igualdade, de Radio Galega a Rede Aguilar, Galega,de Museos Provincial de Lugo e Turismo Accesible de Arousa Norte son os galardoados A Institución benéfica Padre Rubinos da Coruña, o director da Obra Social de ,Novacaixagalicia, Manuel Aguilar; a Rede Provincial de Museos de Lugo; Turismo Aguilar;Accesible da Mancomunidade de Municipios de Arousa Norte e o programa Convivir enIgualdade de la Radio Galega, recibirán os galardóns correspondentes á V edición dos Galega,Premios Solidarios ONCE-Galicia. A unha reportaxe publicada no Suplemento dominical Galicia.do Diario de Pontevedra foille outorgada unha mención especial do Xurado. especial O Xurado dos V Premios Solidarios ONCE Galicia fallou estes galardóns onte, ONCE-Galiciafestividade de Santa Lucía no Hotel NH Atlántico da Coruña, recoñecendo así o labor, Lucía, ,as iniciativas e as accións de persoas, institucións e entidades que máis se distinguironpolos seus esforzos a favor da igualdade, a integración social e a accesibilidadeuniversal das persoas cegas ou con outras minusvalideces e dos máis desfavorecidos desfavorecidos. Na categoría de Accesibilidade universal o Xurado concedeu senllos galardóns áRede Museística Provincial de Lugo e á iniciativa de Turismo Accesible daMancomunidade de Arousa Norte. O Xurado destacou o programa institucional Norte.inclusivo Pelexamos polo posible, loitamos polo visible, que desenvolve dende 2008 aRede Museística Provincial de Lugo, que engloba os Museos Provincial ( ncial , (Lugo), do Mar(San Cibrao), de Tor (Monforte e Fortaleza San Paio de Narla (Friol). Monforte) ). A xuízo do Xurado, o labor desenvolvido pola Rede de Museos Provinciais deLugo denota unha importante sensibilización e esforzo ao desenvolver un paquete esforzointegral de actuacións de accesibilidade universal en lugares emblemáticos, como sonos edificios que albergan os museos, ao tempo que normalizou eficazmente aparticipación do colectivo de persoas con minusvalidez en todas as actividadesprogramadas. O Xurado estivo formado por Dores Venancio, presidenta do Consello Territorial ,de ONCE-Galicia; Coro Piñeiro Secretario Xeral de Política Social de la Xunta de Piñeiro, 44
  • 46. Museo Provincial do MarGalicia; Manuel Martínez Pan Delegado Territorial de ONCE-Galicia Anxo Queiruga, Pan, Galicia;Presidente do Cermi-Galicia o presentador de TV Paco Lodeiro e os xornalistas Tino Galicia;Santiago, Pablo Portabales Antón Luaces e Ernesto Sánchez Pombo. Portabales, . Os galardóns entregaranse a finais do próximo mes de xaneiro na Coruña,nunha Gala presidida polos presidentes da Xunta e da ONCE.5.2. Programa interxener interxeneracional A través deste programa o que pretendemos é o coñecemento dunsmedios artesáns que forman parte da nosa cultura e que tende a desaparecerante os novos procesos i industrial e tecnolóxicos.5.3. Programa da terceira idade Ninguén como as persoas maiores de San Cibrao, isto é a terceira idade,pode valorar o patrimonio inmaterial que tiña a transmisión oral da súa época, xaque era o seu medio de comunicación, e nós os traballadores de museo somos osencomendados de traspasar o noso legado a outros conecllos, iso é o que imos afacer cos nosos visitantes da terceira idade 45
  • 47. Museo Provincial do Mar. 46
  • 48. Museo Provincial do Mar5.4. Semana dos museosç 47
  • 49. Museo Provincial do Mar O sábado, 14 de maio, celebramos a Noite dos Museos , o martes, 17 demaio, o Días das Letras Galegas, e o mércores, 18 de maio de 2011 Galegas,conmemoramos, coma se vén facendo desde 1977, o Día Internacional dosMuseos en todos os museos xestionados pola Rede Museística que depende da MuseísticaÁrea de Cultura da Deputación de Lugo. O Comité Consultivo do ICOM, Consello Internacional de Museos,asociado á UNESCO, propón cada ano un tema que os museos poden utilizarpara valorizar a súa posición no seo da sociedade, escollendo para este 2011 o escollendolema Museo e Memoria. . Cos obxectos que conservan, os museos recadan historias e transmiten amemoria das comunidades nas cales vivimos. Estes obxectos son expresións donoso patrimonio natural e cultural. Moitos deles son fráxiles ou, ás veces,atópanse en situación de perigo, e necesitan ser conservados con moito coidado.O Día Internacional dos Museos dará a oportunidade aos seus visitantes dedescubrir e redescubrir a súa memoria individual e colectiva. Baixo o mesmo lema do Día Internacional dos Museos os museos aeuropeos teñen na noite do día 14 de maio a Noite dos Museos, unha celebraciónque este ano patrocina por primeira vez o ICOM, e que propón prestar atención atemas como o coidado e acceso ás coleccións e documentos, a historia dos oidadomuseo, a memoria esquecida e a relación entre a memoria, a comunidade e aidentidade, incluíndo a identidade familiar. A actividade central deste celebracióné o programa multimedia “A Piece of the Story” (Un pedazo de historia) paracompartir unha historia fascinante ou extraordinaria sobre unha obra concreta decalquera museo. En cada un dos museos da Rede Museística pretend mos, coas propostas pretendimos,que lle fixemos para conmemorar estas dúas datas, animalos a achegarse ao mosmáis próximo, ao que sinta como seu, que tire proveito das actividades e, aotempo, que percibe que a súa memoria, a persoal e a colectiva, a cultural, aartística e a histórica, non d deixarían pegada se non existísemos os museos. 48
  • 50. Museo Provincial do MarVISITA ILUMINADA. Convidámo a participar nesta visita guiada nocturna, . Convidámos staseguindo unha inciativa dos museos europeos que chama a atención sobre osobxectos exposto e a memoria, e sobre a experimentación de diferentessensacións á hora de achegarse a un museo museo.Os obxectos da memoria / A memoria dos obxectosTodos os días, desde o 14 ao 21 de maio (ambos incluídos) Os museos conservan obxectos que foron usados na vida cotiá doutrasépocas e que nos permiten saber cómo se vivía no pasado. Propuxemos aos visitantes que escoll an algún obxecto actual, d uso mos escolleran denormal e regular na súa vida, que teña algun a relación coas coleccións do algunhaMuseo Provincial do Mar para buscar entre os obxectos expostos aqueles doutrasépocas que cumpriron a mesma función para os nosos devanceiros. Cosobxectos que apareceron tivemos unha magnífica desculpa para ver con outros ceronollos o museo.Obradoiro Atlas da memoria dos museos por Adriana López e MaraRodríguez Atesouramos memoria a través das diferentes percepcións que nosachegan os sentidos: a vista, o tacto, o olfacto e o oído. Propoñemos unhaactividade, un xogo, no que valéndonos de diferentes pezas representativas domuseo (Sala de carpintería de ribeira), e a través das percepcións, dos estímulos ,e interrogantes que nos provoquen, elaborar un atlas do museo que, ao tempo,mapa a mapa, palmo a palmo, reconstrúa tamén a memoria de todos nosoutros. 49
  • 51. Museo Provincial do MarObradoiro Tendal das letras a cargo de Silvia Aldariz Quintela Durante toda a xornada realizarase unha exposición que remora a historiado Día das Letras Galegas desde o dedicado a Rosalía de Castro en 1963 ata odeste 2011 para honrar a Lois Pereiro. O Tendal das letras é un arame físico ondependurar a memoria, onde enxugar os perigos que ameazan a nosa lingua. r Percorrido polas nosas letras e homenaxe a Lois Pereiro, c rido conferenciacon proxección arredor da historia e dos persoeiros homenaxeados no Día dasletras galegas desde 1963 ata 2011 50
  • 52. Museo Provincial do MarMemorias de mulleres de aquí e de acoláVídeo-proxección e mesa de debate con Joselyn Ruíz proxecciónCunqueiradas, por Candido Pazó Monólogo cómico no que o excelente narrador oral recrea historias dogrande fabulador mindoniense Álvaro Cunqueiro. 51
  • 53. Museo Provincial do Mar5.5. Museoloxía socialDía Mudial do Alzheimer A Vicepresidencia primeira da Deputación de Lugo, Áreas de Cultura eTurismo e Benestar Social, a través das museos integrados na RedeMuseística e en colaboración con AFALU (Centro de Día de Alzheimer eoutras Demencias Neurodexenerativas), súmanse aos actos conmemorativosdo Día Internacional do Alzheimer 2011 cunha programación específica coaque se pretende a sensibilización social arredor desta doenza que ten namemoria, no deterioro da memoria e das función cognitiva, condutora e memoriamotora as principais consecuencias. Os museos son, precisamente, espazosde acordanza, lugares onde se custodia a memoria do noso pasado,institucións onde se pode estimular, e de feito así é, a recuperación dunhafacultade tan fundamental para a nosa vida como é traer ao presente osobxectos dun tempo xa vivido. Proxección a cargo de AFALU (Centro de Día de Alzheimer e outrasDemencias Neurodexenerativas), da película: Bicicleta, Cuchara, Manzana,guión e dirección de Carles Bosch. Sinopse.-No outono de 2007 a Pasqual Maragall diagnostícaselle NoAlzheimer. Superado o golpe inicial, el e a súa familia inician unha cruzadacontra a enfermidade e, desde o primeiro paso, esta película convértese entestemuño de excepción. Con intelixencia, sinceridade e bo humor, Maragall xcepción.déixase retratar xunto á súa familia e os médicos para deixar constancia dodía a día da súa loita persoal. Dous anos de seguimento a un pacienteexcepcional disposto a que os científicos atopen curación antes de que acifra de 26 millóns de enfermos no mundo se multiplique por dez. Unhapelícula dura pero optimista a pesar de todo. 52
  • 54. Museo Provincial do Mar 53
  • 55. Museo Provincial do Mar 54
  • 56. Museo Provincial do Mar 55
  • 57. Museo Provincial do MarDía Internacional da Loita contra a violencia de xénero O 25 de novembro fué declarado día Internacional contra a Violencia cara ámuller no 1º Encontro Feminista de Latinoamérica e do Caribe celebrado enBogotá en xullo de 1981. Neste encontro as mulleres denunciaron a violencia de xénero a niveldoméstico e a violación e o acoso sexual a nivel de estados incluíndo a tortura eos abusos sufridos por prisioneiras políticas. Elixiuse o 25 de novembro para conmemorar o violento asasinato dasirmás Mirabal (Patria, Minerva e Maria Teresa), tres activistas políticas asasinadaso 25 de novembro de 1960 pola policía secreta do ditador Rafael Trujillo na 1960República Dominicana. Os seus cadáveres esnaquizados apareceron no fondo dun precipio. Parao movemento popular e feminista de República Dominicana historicamente estasmulleres simbolizaron a loita e a resistencia.ACTIVIDADESVisita guiada: Itinerario en feminino. Durante toda a xornada do 25 de novembro, feminino.en horario de apertura.Entrega aso visitantes da Unidade Didáctica: Contra a violencia de xénero nosmuseo da Rede Museística. Durante toda a xornada do 25 de novembro, en xornadahorario de apertura. Actividade ba baseada na Lenda da dona da Torre (FortalezaSan Paio de Narla), un relato da tradición oral onde aparece explícita a violencia , 56
  • 58. Museo Provincial do Marfísica e moral nun tempo afastado que en moitos aspectos, coma este daviolencia de xénero) semella ser actual. T WÉÇt wt gÉÜÜx VÉÇàt t ÄxÇwt Öâx itávÉ wtá fx|åtá? {ÉÅx ytv{xÇwÉáÉ x tâÜÉ vÉá áxâá áxÜäÉá x ätátÄÉá x vÉt áØt xáÑÉát WÉÇt VtàtÄ|Çt wx ftÇ g|ÜáÉ ö ÖâxÇ ÄÄx wxâ ÅÉ| ÅtÄt ä|wt? tvâáöÇwÉt wx twâÄàxÜ|É x? ö y|Ç? ÅtàöÇwÉt tÄx|äÉátÅxÇàxA b Ñt| wt wÉÇt? É táàâÜ|tÇÉ _ÉÑx wx ftÇ g|ÜáÉ? àx|ÅÉâ xÇ xå{âÅtÜ É vtwöäxÜ tÉá ä|ÇàxØÇ w•tá wt ÅÉÜàx? x yÉ| zÜtÇwx áÉÜÑÜxát x twÅ|Ütv|™Ç wx àÉwÉá Öâx É vÉÜÑÉ xáà|äxáx |ÇvÉÜÜâÑàÉ x át•áx t átÇzâx wtá yxÜ|wtá Öâx itávÉ wtá fx|åtá xá àtÑÉÇtÜt vÉÇ xáàÉÑtáA hÇá ätátÄÉá wÉ WâÖâx wx ixÜztÇét ä|ÇztÜ•t t WÉÇt VtàtÄ|Çt wtÇwÉ ÅÉÜàx tÉ áx©ÉÜ wx ftÇ ct|É wx atÜÄt? Öâx áx tv{tut ÉvâÑtwÉ ÇâÇ{t wtá áØtá ÅÉ|àtá ÑxÇwxÇv|tá ÑÉÜ cÉÜàâztÄA 57
  • 59. Museo Provincial do MarDía da muller traballadora O oito de marzo serviu para visibilizar as loitas e demandas quesignificaron avances na vida de millóns de mulleres creando novas formas depensamento. Dende a Área de Cultura da Deputación de Lugo, a través da RedeMuseística, decidimos organizar unha programación con distintas experiencias, programacióncompartindo sempre un obxectivo en común: o desexo de superar a violencia e apobreza e construír o mundo que queremos. Baseado na paz, xustiza , liberdade,igualdade e solidariedade. Por segundo ano consecutivo tres dos Museos da Rede Museística (MuseoSan Paio de Narla, Museo Pazo de Tor , Museo Provincial do Mar) seguindo aprogramación estratéxica presentada pola Xerencia en xullo do 2007 naDeputación Provincial de Lugo. E tendo en conta o sinalado na Lei Orgánica3/2007, que establece no seu artigo 26.2 que os distintos organismos , entes edemais estruturas das administracións públicas que, de modo directo ou indirecto,configuran o sistema de xestión cultural desenvolverán as seguintes actuacións:1.- Adoptar iniciativas destinadas a favorecer a promoción específica das mulleres iciativasna cultura e combater a súa discriminación estrutural e/ou difusa.2.- Políticas activas de axuda á creación e produción artística e intelectual deautoría feminina. Para levar a cabo os seguintes obxectivos, preparamos un amplo programapara o mes de marzo, que xirará en torno as perspectivas de xénero sobrepatrimonio cultural e museos.ITINERARIO FEMININO POLA REDE: PEZAS E LENDAS DE MULLERESVisitas guiadas nun percorrido en feminino polas coleccións do museo. polas 58
  • 60. Museo Provincial do Mar 59
  • 61. Museo Provincial do MarCrónica3.com06 de Marzo de 2011 06 de Marzo de 2011 a mariñaVisitas guiadas gratuítas ao museo provincialdo Mar con motivo do Día da Muller 2011 Pezas e lendas de mulleres (Visitas guiadas aos Museos da Rede Museística) O Museo Provincial do Mar (San Cibrao, Cervo), Museo Etnográfico de San Paio de Narla (Friol) e o Pazo de Tor (Monforte de Lemos)programan para hoxe día 5 e os días 8, 12, 19 e 26 de marzo de 2011, ás 12:00 h. visitas guiadas gratuítas conmotivo do Día da Muller 2011. Os percorridos teñen como lema “Pezas elendas de mulleres”, e en cada un dos museos farase un percorrido evocadordos usos de diferentes obxectos e obras expostas, sempre en relación coahistoria das mulleres. os visitantes recibirán como agasallo a reprodución detextos literarios e lendarios nos que diferentes mulleres vinculadas a cada undos museos son protagonistas.Esta actividade forma parte do Programa de Actividades programadas polaxerencia da Rede Museística arredor do Día da Muller 2011:-Visitas guiadas:-Xornadas sobre muller e igualdade. Xornadas-Mesas de discusión sobre mu Mesas mulleres e mundo rural, mulleres e mundo do mar,mulleres e historia.-Exposicións, conferencias, proxeccións… Exposicións, 60
  • 62. Museo Provincial do MarENFOQUES DA MULLER CO PATRIMONIO CULTURAL E UN MUSEO DOMAR: (Reunión de mulleres para falar da memoria da muller no mundo do mar)EXPOSICIÓN DE OBRA DE CARLOS VALCÁRCEL REFERENTE A MULLER EO SEU ENTORNO. 61
  • 63. Museo Provincial do MarDía internacional das persoas co discapacidade 62
  • 64. Museo Provincial do Mar 63
  • 65. Museo Provincial do MarObradoiros Arte e parte: O desafío de voar coas propias ás:Obradoiro de sensibilización para todo tipo de públicos.Imparten a psicóloga e especialista en Arte Arte-Terapia, Adriana Pazos Ottón Ottón,directora de Aulaideas, e Encarna Lago, xerente da Rede Museística ,Concepto:Se algo caracteriza á arte é a súa capacidade de anular barreiras e fronteiras dotipo que sexan. A creatividade e a sensibilidade teñen carácter universal econverten á arte en vía de comunicación e socialización máis aló de calqueradiferenza.Con este obradoiro pretendemos crear un espazo no que se contemple aposibilidade de integrar plenamente a diversidade en todos os seus ámbitos.Porque a creatividade é unha capacidade inherente a todo individuo.Estas xornadas tamén teñen un carácter reivindicativo. Preténdese concienciar reivindicativo.sobre as capacidades e posibilidades creativas das persoas con diversidadefuncional.“Dáseme ben contar o que vexo e escoito. Pinto moi mal cos pinceis, pero pintarcon palabras dáseme mellor” Carmen Soria: escritora, autora do libro “ManifiestoSaltamontes”. Residente no Centro de Atención a Persoas Discapacitadas(CAMF) de Leganés.Todos expresámonos a diario sen pensar se somos ou non capaces de facelo,pois faremos desta capacidade universal un momento para a distensión e aexperimentación propondo diferentes desafíos onde cada individuo poderáachegar a súa propia capacidade creativa nun obradoiro para ver, sentir, escoitar,expresar e compartir.Metodoloxía:O obradoiro concíbese de forma multivectorial, xerando diferentes estímulos departicipación. 64
  • 66. Museo Provincial do Mar1. Presentación: Daremos comezo á actividade cunha presentación na que se :incide e invita a descubrir de qué forma cada un dos seres humanos son creativosnalgún modo. Na actualidade recoñécese que a creatividade non está restrinxidaunicamente a seres excepcionais, e atópase como un potencial en cada persoasen excepción.2. Nunha segunda instancia exponse dúas dinámicas paralelas: • Monotipia: Unha experiencia plástica utilizando a técnica da Monotipia: variedade de impresión única; só sae unha boa reprodución de cada lámina. O artista debuxa sobre calquera superficie lisa, utilizando óleo, acuarela, ou tinta. Créase a imaxe pintándoa sinxelamen sinxelamente sobre a superficie da lámina. A continuación aplícase o papel sobre a lámina e a imaxe quedará transferida, fregando o dorso do papel. A técnica dános un resultado de “mancha libre” susceptible de ser interpretada. Cada un dos participantes creará unha impresión plástica. • Imaxes, palabra e emoción: Visionado dunha presentación de contidos emoción: multimedia en relación co tema da diversidade funcional e a capacidade artística. Os vídeos presentados servirán de movilizador de emocións e vehículo dunha dinámica na que pretendemos xérense palabras, na verbalizadas e escritas, en relación ás impresións que nos causan as imaxes e o traballo dos compañeiros artistas que realizan a parte plástica.3. Conclusión: A experiencia compartida dará como resultado unha ruta de v voo,a expresión do noso voo individual, un transcurso de tempo vivenciado na arte,que quedará plasmado na suma cualitativa de cada unha das obras plásticas eemocións, escritas, impresas e ganduxadas nunha única traxectoria de voo: Acreatividade compartida dunha arte sen barreiras. da 65
  • 67. Museo Provincial do MarGrupo ONCE Participou Dolores Venancio Vilaboi, presidenta do Consello Territorial daO.N.C.E. en Galicia, co fin de comentar e mostrar ao público en xeral asadaptacións e axudas técnicas cas que conta o colectivo de cegos ediscapacitados visuais no acontecer da súa vida diaria. Ao longo da mañá taménexplicaronse as adaptacións realizadas no Museo do Mar por parte de xerente daRede Museística Encarna Lago e da guía Ángeles Miguélez. 66
  • 68. Museo Provincial do Mar 67
  • 69. Museo Provincial do MarActividade grupo da ONCEActividade Grupo COGAMI 68
  • 70. Museo Provincial do Mar 69
  • 71. Museo Provincial do Mar5.6. Exposicións“A ARTE DE SER MULLER NUN MUNDO POR COMPARTIR” 70
  • 72. Museo Provincial do Mar Este proxecto nace no Museo Pazo de Tor, onde se reuniron unha serie decríticas da arte e responsables de varios museos de toda Galicia e decidiron crearalgunhas iniciativas destinadas a saltar as barreiras da desigualdade de xénero eloitar por facer máis visibles ás mul mulleres en todos os ámbitos. A exposición levouse a cabo nos tres museo da Rede, expoñendo cadasemana dúas artistas, así dende o mes de agosto ata o mes de novembro. Asartista participantes foron: SALA DE COLOCACIÓN ARTISTAS Tor San Paio Mar Sabela Arias U H SE 1 ao 9 de agosto Montse Rego I H SE Julia Ares U H SE 9 ao 18 de agosto Yolanda Dorda I H SE 19 ao 27 de Mª José Santiso U H SE agosto Ana Costas I H SE 28 de agosto ao 5 Cristina Fernández U H SE de setembro Dolores Guerrero I H SE 6 ao 14 de Paula Cabaleiro I H SE setembro Renata Otero U H SE 14 ao 22 de Carmen Llonín I H SE setembro Rebeca López U H SE 23 de setembro Estefanía Novo U H SE ao 1 de outubro Ruth Núñez I H SE 2 ao 10 de Xedes Peón U H SE 71
  • 73. Museo Provincial do Mar outubro Elena Pendás I H SE 11 ao 19 de Marta Prieto U H SE outubro Magdalena Seijas I H SE 20 ao 28 de Paula Salinas I H SE outubro Noa Persán U H SE 29 de outubro ao Mª Jesús P. Carballo I H SE 6 de novembro Blanca Besteiro U H SE 7 ao 15 de María José Vila U H SE novembro Laura Pernas 16 ao 24 de Mercedes Cabada U H SE novembro Silvia Rodriguez I H SEOs criterios que rexen este proxecto son os seguintes: Cada proxecto expositivo levase a cabo nos tres museos da Rede; San Paio de Narla, Museo Provincial do Mar e Pazo de Tor simultaneamente no tempo. O cuarto do Señor e da Sra en San Paio, o cuarto de convidados en Tor (empregado por Uxío Novoneyra nas súas visitas) e a sala de exposicións do Museo Provincial do Mar van ser os espazos a empregar. Mar A duración será de unha semana en cada un dos espazos postos a disposición das artistas; rotando entre os tres museos museos. Algunhas das obras das artistas participantes no proxecto: 72
  • 74. Museo Provincial do Mar 73
  • 75. Museo Provincial do Mar 74
  • 76. Museo Provincial do Mar 75
  • 77. Museo Provincial do MarDocumentos con memoria Mostra bibliográfica, fotográfica e documental producida polo MuseoProvincial de Lugo sobre o convento de San Francisco de Lugo con motivo do 80ºaniversario da súa declaración como BIC. A exposición, coordinada pola responsable da biblioteca, MercedesSalvador, forma parte da programación conmemorativa do 80º aniversario daDeclaración como B.I.C. deste edificio. Amosa planos dos arquitectos MiguelDurán-Loriga, Manuel Gómez Román e Araceli Novo Celeiro, debuxos, Loriga, Araceli 76
  • 78. Museo Provincial do Mardocumentos, fotos e un vídeo montaxe cunha selección bibliográfica e imaxes de vídeo-montaxegrande interese. Esta mostra é un acto máis entre os programados polo Museo Provincialpara conmemorar o 80 aniversario deste nomeamento coa que preten pretendemos,dunha, dar unha visión da evolución das dependencias do convento dende quefora Casa de Beneficencia ata a actualidade a través dos planos que arquitectostan relevantes como Miguel Durán Loriga e Manuel Gómez Román realizaron Durán-Lorigapara transformalo no actual museo. E doutra, e a través dunha pequena selección ctualbibliográfica, amosar a repercusión que tivo o convento dende comezos do séculopasado ata hoxe non só nos libros de historia e de arte, senón tamén noutro tipode publicacións. UN POUCO DE HISTORIA O 3 de xuño de 1931 o convento de San Francisco de Lugo foi declaradoTesouro Artístico Nacional, segundo a denominación da época que na actualidaderecibe o nome de Ben de Interese Cultural (BIC). O convento de San Francisco, nos seus cinco séculos de hi historia, pasoupor moitos cambios de utilidade que fixeron variar considerablemente as súasdependencias: foi convento, aloxamento de tropas, establecemento debeneficencia e na actualidade museo. Incluso, en 1638, sufriu un incendio que odevastou case por completo, quedando en pé soamente a igrexa do século XIV eo claustro rematado no século XV, por ser estes elementos as obras máis sólidas.No século XVIII reconstruirase de novo quedando como testemuño desta época orefectorio e a cociña. Coa desamortización de Mendizábal os frades foron expulsados do seu cióninterior e de acordo coa Real Orde de Facenda de 1842 foi entregado en usufrutoao concello de Lugo. Utilizouse como acuartelamento de tropas e logo como Casade Beneficencia e, en 1895, por unha Lei de Presidencia do Consello deMinistros, concédese ao concello de Lugo o pleno dominio do convento. Continúanel a Beneficencia ata que o 11 de xullo de 1949 o concello e a deputación asinanun concerto para a transmisión por 99 anos do edificio que logo se d destinaría amuseo. 77
  • 79. Museo Provincial do Mar A EXPOSICIÓN: PLANOS E OUTROS DOCUMENTOS En xaneiro de 1950 Miguel Durán Loriga, levanta un plano da planta baixano que reflicte o aspecto que tiña o cenobio antes da obra. Tanto no plano como nas fotografías, obsérvase un segundo claus claustro oupatio cuberto, hoxe desaparecido, que estaría situado na zona na que estáexposto o mosaico de Armañá. Segundo podemos observar nas fotografías,estaba cuberto por arcadas de medio punto feitas de cachotería que segundo aarquitecta Araceli Novo Celeiro, poderían ser de finais do século XVII ou de Celeiro,principios do XVIII. O 16 de setembro de 1949 o Boletín Oficial da Provincia de Lugo publica:«Bases para un concurso público, entre arquitectos, para formalización delproyecto de reforma de la llamada Casa municipal de Beneficencia o antiguo CasaConvento de San Francisco, para adaptarlo a su nuevo destino de Museoprovincial de Bellas Artes». Nos días posteriores á súa publicación, D. Manuel Vázquez Seijas remitedito boletín e unha carta na que invita a participar no concurso, aos colexios de participarprofesionais e a varios arquitectos de recoñecido prestixio como Miguel Durán Durán-Loriga, Manuel Gómez Román e Francisco Pons Sorolla, entre outros.Tempo máis tarde, a Deputación deixa sen efecto dito concurso quedando enliberdade para a elección de arquitecto. Tras a morte de Miguel Durán berdade Durán-Loriga, o25 de maio de 1950, a Corporación Provincial na sesión ordinaria do 17 de xullode 1950 acorda aprobar o proxecto que presentara este arquitecto, declarar deurxencia as obras e facultar ó Sr. Presidente para a execución das mesmas poradministración directa. Con posterioridade encargarán a Manuel Gómez Románultimar o proxecto redactado por Durán Durán-Loriga. O 18 de xaneiro de 1951 sae publicada no BOP a aprobación do proxectorectificado e orzamento das obras de construción do Museo Provincial presentado icadopor Manuel Gómez Román, que fora asinado na Deputación Provincial o día 15de xaneiro polo seu presidente, Antonio Rosón Pérez e polo secretario, EnriqueCostas Sánchez. 78
  • 80. Museo Provincial do Mar Gómez Román respectou o traballo de seu colega modificandominimamente o proxecto interno, sen embargo cambiou radicalmente aconcepción das dúas fachadas. O MÁIS RECENTE Recreación hipotética realizada pola arquitecta Araceli Novo Celeiro naque, nun extraordinario traballo de investigación en Arquitectura Histórica, traballopodemos observar como sería a evolución dos planos do convento e do claustrode San Francisco, dende a Idade Media ao século XVIII.EXPOSICIÓN: Entre Marbella e Torremolinos [imaxes de manicomio],fotografías de Xosé Reigosa A mostra coincide co peche definitivo do Hospital Psiquiátrico San Rafaelde Castro Riberias de Lea, en Castro de Rei (Lugo) inaugurado en 1953 econstruído seguindo o modelo do labirinto panóptico (a cadea perfecta), sendo oúnico edificio deseñado e construído en Galicia coa finalidade de atender adoentes con enfermidades psiquiátricas. “Marbella” fai alusión ao pavillón pavillón-solainadas mulleres e “Torremolinos” ao pavillón pavillón-solaina dos homes. 79
  • 81. Museo Provincial do Mar Xunto coa mostra fotográfica proxéctase un documental de 30 minutos deduración, vídeo que se vai poder visualizar tamén en todos os museosdependentes da área de Cultura e Turismo da Deputación de Lugo 80
  • 82. Museo Provincial do Mar 81
  • 83. Museo Provincial do Mar 82
  • 84. Museo Provincial do Mar 83
  • 85. Museo Provincial do Mar 84
  • 86. Museo Provincial do Mar5.7. Revista oralRevista oral: A voz dos Carraos Nº10 85
  • 87. Museo Provincial do Mar 86
  • 88. Museo Provincial do MarCrónica3.com 26 de Marzo2011 a mariñaPresentan un novo número da revistaoral “A voz dos carraos” no Museo doMar en San CibraoA voz dos carraos, nº 10O sábado, 26 DE MARZO de 2011, ás 19:00 horas, no MuseoProvincial do Mar, San Cibrao (Cervo), novo número da revistaoral, desta volta coa presentación do proxecto Queres que choconte? de Palimoco Teatro. Unha oportunidade única para ver a 87
  • 89. Museo Provincial do Marrepresentación drámatico musical deste proxecto que recrea de nove drámatico-musicalcontos da tradición oral recollidos na provincia de Lugo.Portada musical: Carlos Díaz (3’)Presentación: Presentación do proxecto Queres que cho conte?, porPaloma Lugilde e Antonio Reigosa (10’)Queres que cho conte?: Coordinación do Proxecto Queres que choconte?: Palimoco Teatro. Dramaturxia e dirección: Paloma Lugilde.Ilustracións: Sabela M. Eiriz, Mar Eiriz. Música: Carlos Díaz.Voces: Bruno Martínez, Paula Buján, Sabela Eiriz, Carlos Díaz,Paloma Lugilde, Alicia García, Arturo Centeno, Hugo Centeno. Vozconvidada: Avelino González. Guitarra: Carlos Díaz. Pandeireta:Arturo Vaquero. Piano: Francisco Martínez. Gaita e zanfona: SusoVaamonde. Gravación: Estudos Abrigueiro.Interveñen: Paula Buján, Sabela M. Eiriz, Bruno Martínez, Carlos SabelaDíaz e Paloma LugildeOpinión: Intervención do público.Epílogo: por Encarna Lago, xerente da Rede Museística daDeputación de Lugo (3’)ContraportadaO aistentes poden pedir que se repita o tema musical darepresentación que máis lles gustase para cantalo xuntos, público e ónactores.Revista oral: A voz dos Carraos Nº11 88
  • 90. Museo Provincial do Mar 89
  • 91. Museo Provincial do Mar 90
  • 92. Museo Provincial do Mar 91
  • 93. Museo Provincial do MarDomingo 25 de septiembre del 2011A MariñaEL PULSO DE LA COSTA Mujeres artistas del mundo 3.0 eva montenegro 25/9/2011 1La revista oral A voz dos Carraos escribió un nuevo capítulo, ayer en el Museo do Mar, en San Cibrao. El número 11 de esta singular publicación giró en torno al proyecto que está desarrollando la Rede Museística provincial, bajoel título A arte de ser muller nun mundo por compartir 3.0 3.0,coordinado por Encarna Lago. En la sesión de ayer estaba prevista laintervención de las artistas Noa Persán, Renata Otero, Rebeca Lópezy Paula Cabaleiro, que presentaron sus propuestas creativas.Rederas y músicaen el Museo do MarEn el apartado Enredando o mar de la revista oral A voz dos Carraosse incluyó ayer una entrevista a las rederas María Jesús Alonso y ChusBasanta, a cargo de la periodista Nuria Polo. El programa de lajornada incluía la proyección de un vídeo y una demostración deltrabajo que llevan a cabo las rederas. Tampoco faltó la música en bajoeste nuevo número de A voz dos Carraos, que corrió a cargo de la ,profesora e intérprete de violín Natalia Bilenko, de origen ucraniano. 92
  • 94. Museo Provincial do MarCrónica3.com 26 de a mariñasetembro 2011O museo do Mar de San Cibrao acolleo nº 11 da revista oral A voz doscarraosRevista oral: A voz dos carraos, nº 11 Museo Provincial do Mar, San Cibrao (Cervo) Sábado, 24 de setembro de 2011, ás 19:00 horas Mañá, sábado, 24 de setembro, a partir das 19.00 horas, vaise desenvolver no Museo Provincial do Mar deSan Cibrao o nº 11 da revista oral A voz dos carraos.Neste número, dedicado íntegramente á reflexión de mulleres sobremulleres, intervirán as artistas Noa Persán, Paula Cabaleiro, RebecaLópez e Renata Otero que nos presentaran cadansúa propostacreativa no marco do proxecto que se vén desenvolvendo nosmuseos da Rede da Deputación de Lugo baixo o nome “A arte deser muller nun mundo por compartir”, coordinado por Encarna lerLago.A xornalista do Vicedo Nuria Polo achegáronos ao mundo dasmulleres do mar cunha proxección breve e cunha entrevista ásredeiras Mª Jesús Alonso e Chus Basanta. Ao tempo, escenificaraseo ambiente de traballo das redeiras.E na parte musical a ucraína Natalia Bilenko, profesora e intérpretede violín. 93
  • 95. Museo Provincial do Mar5.8. Servizo do museo para outras actividades .Sorteo Reis Acia 94
  • 96. Museo Provincial do Mar ANTONIO VEIGA RECIBIU AO PENTATLETACRISTÓBAL RODRÍGUEZ NO MUSEO DO MAR DE SAN CIBRAO O delegado de Deportes da Deputación de Lugo felicitou ao viveirense por un anocheo de triunfos, onde se fixo co campionato de España absoluto e júnior de Péntatlon Moderno.SAN CIBRAO, 4 de xaneiro de 2011. Esta mañá o delegado de Cultura e Deportes daDeputación de Lugo, o nacionalista Antonio Veiga, recibiu no Museo do Mar de SanCibrao ao pentatleta de Viveiro, Cristóbal Rodríguez, para facerlle un recoñecementopúblico por todos os éxitos que colleitou ao longo de 2010, e que incluíron o campionato absoluto de España de Péntatlon Moderno nas categorías absoluta e júnior. Antonio Veiga quixo felicitar polos seus éxitos, froitos dun intenso e duro traballo deportivo, a Cristóbal Rodríguez, quen acudiu á recepción acompañado dos seus pais, que se amosaron igualmente eorgullosos do seu fillo deportista por este novo recoñecemento. Veiga destacou que osmariñaos e lucenses deben estar moi orgullosos porque se trata dun exemplo de superacióndeportiva desde unha idade moi temperá, xa que Cristóbal aínda cumpre en 2011 vinteanos, e é de xustiza recoñecer todo o traballo que ten detrás lograr os éxitos que acadou,polo que se abriu para iso o Museo do Mar tamén como punto de encontro que é de moitaspersoas da mariña.Pola súa banda, tanto Cristóbal Rodríguez como a súa familia agradeceron o xesto da Áreade Deportes da Deputación de Lugo, a través do seu delegado Antonio Veiga, para faceresta pequena distinción e recoñecemento. Das mans de Antonio Veiga recibiron unpequeno agasallo e fixeron unha fotografía para o recordo nas dependencias do Museo doMar de San Cibrao.Cristóbal Rodríguez foi 17 veces Internacional atéagora e é membro do equipo español desde 2006,sendo convocado 26 veces para concentraciónsinternacionais co equipo español. Memb da Membroselección galega de Péntatlon Moderno, foi oprimeiro galego con licenza e ficha con Galiza enconquistar un Campionato de España absoluto e oprimeiro galego e español en obter unha medallacontinental en Dúo Mixto. Ademais, representou aEspaña en 5 Campionatos de Europa, 2Campionatos do Mundo e 1 Copa do Mundo absoluta. Obtivo tres veces o galardón aMellor Pentatleta Galego Absoluto e é o actual campión de España absoluto e júnior dePéntatlon Moderno . 95
  • 97. Museo Provincial do MarPresentacion do Libro A Mariña 43º NORTE Xulio Villarino presentou no Museo do Mar de San Cibrao o libro defotografías sobre a comarca ‘A Mariña 43 grados Norte’. Na publicación pódeseencontrar unha visión diferente e moi persoal do autor plasmada en fotos aéreasque reflexan a paisaxe da Mariñ Mariña.Ao acto asistiu o prologuista do libro, o valadourense Manuel Lourenzo e ovicepresidente da Deputación de Lugo, Antonio Veiga.5.9. Programa de Conferencias Os petróglifos. Gravuras rupestres ao aire libre, por Antonio de laPeña Santos. Promove: MariñaPatrimonio. Antonio de la Peña é un dos máis recoñecidos expertos en gravurasrupestres. Impartiu unha conferencia sobre os petróglifos en Galiza. A conferenciaterá lugar aquí no Museo do Mar de San Cibrao. Sen dúbida, esta é unha boa oportunidade para coñecer máis e mellor a oportunidademanifestación artística máis xenuína da prehistoria galega. 96
  • 98. Museo Provincial do Mar Os petróglifos abundan especialmente nas Rías Baixas, aínda que taménse atopan noutros lugares de Galiza. Dos primeiros que apareceron na Mariñalucense, tívose noticia a través de Mariñapatrimonio, trátase dos petróglifos do secastro da Atalaia (San Cibrao Cervo). Posteriormente esta asociación informou Cibrao-ao Servizo de Patrimonio Cultural da Xunta de Galiza a existencia doutros naMariña, como os do castro do Coído en Cervo, os do castro de Burela en Burela e Coídoos do castro de Rueta en Cervo. Este último é un petróglifo con temáticaxeométrica, catro círculos unidos por un trazo, e constitúe o único destascaracterísticas na Mariña. Os catro petróglifos mencionados atópanse xa no inventario do PatrimonioCultural de Galiza , considerados como Bens de Interese Cultural (BIP), polo quegozan da máxima protección que contempla a lei. Mariñapatrimonio informou tamén a Patrimonio sobre un posible petróglifoen Ribadeo, que aínda non foi estudado por Cultura. Estes achádegos abren a posibilidade de que, cun estudo sistemáticonesta zona, aparezan outros que aporten novos datos para o estudo destainteresante manifestación cultural.ConferenciaXornadas de Reflexión Ante a Crisis: os museos teñen a palabra. 29 denovembro, 13 e 14 de decembro“Museo na crisis unha visión crítica dende a Rede Museística, museos sostibles”por Encarna Lago5.10. TeatroTeatro Ardora presenta: Residencial Paradiso, no Museo Provincial do MarSINOPSE3399999día pola maioría dos noso anciáns incapaces de comprender a día 97
  • 99. Museo Provincial do Marincongruencia de que se chame mundo avanzado a aquel no que se reclúe aosproxenitores.Na dicotomía entre amor filial e amor de parella, os protagonistas avivan o seupensamente na procura dunha alternativa ás residencias ou asilos ata decatarsede que os vellos tamén poden namorarse como terapia imprescindible para serautosuficientes. 98
  • 100. Museo Provincial do MarPresentación do novo circuito de Buxiganda 99
  • 101. Museo Provincial do MarO delegado de Cultura da Deputación de Lugo presentou esta tarde no Museo do Mar de San Cibrao (Cervo) a nova fase de circuítos de Buxiganga acompañado por Paloma Lugilde, como representante do grupo de teatro do Consello da Cultura da Deputación (órgano asesore consultivo en materias culturais). Ao acto tamén asistiu o actor Paco Piñeiro, tivoque realizou unha pequena representación no transcurso do acto, mailo seu grupode teatro O Bordelo, que tamén representou un fragmento dunha obra ao rematedo mesmo.5.11. Programa de recurso educativos eDía de Rosalía nos Museos da Rede Museística Con motivo do aniversario de Rosalía de Castro, o 24 de Febreiro,o MuseoRosalía de Castro e a Rede Museística de Lugo, presentaron unha proxecciónsobre a experiencia pedagóxica “Follas Novas, Novas Follas” gañadora do último Novas,certame da Fundación Rosalía de Castro e repartiron material didáctico daproposta aos grupos escolares que durante o día se acheguegaron aos Museosda Rede (San Paio, Museo do Mar e Pazo de Tor) e ao Museo da FundaciónRosalía de Castro en Padrón. 100
  • 102. Museo Provincial do Mar5.12. Programa de prácticas d Máster de Servizos culturais . do MEMORIA DE PRÁCTICAS NA REDE MUSEÍSTICAPROVINCIAL DE LUGO Máter en Servizos Culturais Silvia Aldariz Quintela 101
  • 103. Museo Provincial do Mar ÍNDICE1. Introdución:…………………………………………………………………Páx.32. Rede Museística Provincial de Lugo:…………………………………….....Páx.43. Calendario de prácticas:…………………………………………………..…Páx.64. Reunión ca Xerente da Rede Museística Provincial de Lugo:……………...Páx.75. Visita ao Museo Provincial do Mar:………………………………………...Páx.86. Visita ao Museo Etnográfico de San Paio de Narla:…………………….….Páx.97. Visita ao Pazo de Tor:……………………………………………………..Páx.108. Posta en práctica do proxecto no Museo Provincial do Mar:……………...Páx.119. Posta en práctica do proxecto no Museo Etnográfico de San Paio de Narla:………………………………………………………………………Páx.1210. Posta en práctica do proxecto no Pazo de Tor:…………………………….Páx.1311. Conclusión:………………………………………………………………...Páx.1412. Proxecto:…………………………………………………………………..Páx. 1513. Bibliografía:……………………………………………………………….Páx. 81 Bibliografía:……………………………………………………………….Páx. 102
  • 104. Museo Provincial do Mar1. INTRODUCIÓN As prácticas do Máster en Servizos Culturais foron realizadas na Rede Museística Provincial de Lugo, concretamente no Museo Provincial do Mar, o Pazo de Tor e o Museo Etnográfico de San Paio de Narla e coordinadas pola Xerente da Rede Museística Dona Encarna Lago. Ditas prácticas baseáronse na xestión cultural dos tres pequenos museos pertencentes á Rede Museística Provincial de Lugo, unha labor nada doada xa que se trata dun conxunto de museos que dispón de poucos recursos pero que se embargo realiza unha que importante labor social, achegando un amplo abanico de actividades culturais á poboación local. Neste sentido, a coordinadora da Rede Museística Provincial de Lugo propúxonos coñecer o funcionamento e labor social de cada museo para posteriormente elaborar un para proxecto individual e levalo a cabo. Deste modo, enfrontámonos dunha forma totalmente realista e única á xestión cultural.2. REDE MUSEÍSTICA PROVINCIAL DE LUGO A Rede Museística Provincial de Lugo constitúese no ano 2006, agrupando aos catro museos que nese momento dependían da Deputación Provincial de Lugo: Museo Provincial de Lugo, Museo Fortaleza San Paio de Narla, Pazo de Tor e Museo Provincial do Mar. 103
  • 105. Museo Provincial do Mar O Museo Provincial de Lugo foi creado no ano 1932 pola Deputación d Lugo co demotivo de reunir e protexer o patrimonio cultural lucense. Pero será no ano 1957 cando setraslade ao antigo convento de San Francisco, situado na praza da Soidade da cidadeamurallada. Na actualidade este museo conta con un total de dúas plantas que albergandiferentes salas dedicadas a arqueoloxía, arte sacro, etnografía, cerámica e vidro, pintura eescultura, abanicos e reloxos, numismática, etc.; así como unha ampla sección de ArteGalego que inclúe mostras de pintura, escultura e cerámica de Sargadelos, entre outros. A Fortaleza de San Paio de Narla, situada no concello de Friol, pasou a mans daDeputación de Lugo no ano 1939 pero non será ata 1983 cando se constitúa como museo.O Museo Etnográfico de San Paio de Narla acolle na planta baixa diferentes coleccións deaparellos relacionados ca agricultura e cos oficios tradicionais ademais das cortes doscabalos. Na primeira planta sitúase a cociña, o salón, a sala do tear, o escritorio e undormitorio; mentres que na Torre da Homenaxe sitúanse as coleccións de armas. O Museo Provincial do Mar, situado na localidade de San Cibrao, nace no ano 1969grazas a Don Francisco Rivera Casás, mestre da zona que mostraba un gran interese caraos obxectos mariños. Posteriormente, no ano 1994 será a Asociación de Veciños Cruz da iónVenta a que se faga cargo da xestión do museo ata que no 2004 é relevada pola DeputaciónProvincial de Lugo. Este museo consta de catro salas nas que se mostra unha importanteinstrumentación de navegación, documentación gráfica, fotografía das diferentes tipoloxías fotografíade barcos e de naufraxios da zona e unha ampla colección malacolóxica. O Pazo de Tor atópase no concello de Monforte de Lemos, na parroquia de SanXoán de Tor. Este pazo, construído no século XVIII, tivo como derradeira propietaria aDona María de la Paz Taboada de Andrés y Zúñiga, quen, tras a súa morte, o doou áDeputación Provincial de Lugo. Pero non será ata o ano 2006, dez anos despois da doazón, 104
  • 106. Museo Provincial do Mar cando a Deputación de Lugo realice a musealización do pazo e abra as s súas portas para os visitantes. Unha vez conformada a Rede Museística Provincial de Lugo a súa xerente, Dona Encarna Lago, comprendeu a necesidade de acercar a cultura dos museos á xente e levar a cabo unha importante labor social dende a súa xestión. Por esta razón, a programación anual da Rede Museística Provincial de Lugo inclúe unha gran cantidade de actividades didácticas, obradoiros, talleres, coloquios, congresos, exposicións, conferencias, ciclos de cinema e concertos que se converten non só nunha importante chamada para a sociedade importante senón tamén nunha oportunidade para achegar a cultura ao pobo. Por outro lado, cabe destacar tamén a importante labor que dende a xestión da Rede Museística Provincial de Lugo se realizou para acadar unha rede de museos accesibles que non presentaran ningún tipo de barreiras que limitaran o acceso aos discapacitados de calquera índole. Deste modo, no ano 2008 creouse o Departamento de Accesibilidade e Capacidades Diferentes, ademais de levarse a cabo importantes reformas nos edificios que facilitaran o acceso.3. CALENDARIO DE PRÁCTICAS REUNIÓNS CA COORDINADORA DA REDE MUSEÍSTICA E VISITA AOS MUSEOS 105
  • 107. Museo Provincial do Mar 12/ 01/ 2011 22/ 01/ 2011 10/ 02/ 2011 19/ 03/ 2011 1ª Reunión ca Visita Museo Visita Museo Visita Pazo de Coordinadora Provincial do Etnográfico Tor da Rede Mar San Paio de Museística Narla Provincial de Lugo POSTA EN PRACTICA DO PROXECTO 17/ 05/ 2011 18/ 05/ 2011 21/ 05/ 2011 Museo Provincial do Mar Museo Etnográfico de Pazo de Tor San Paio de Narla4. 1ª REUNIÓN CA COORDINADORA DA REDE MUSEÍSTICA PROVINCIAL DE LUGO A primeira reunión ca coordinadora da Rede Museística Provincial de Lugo tivo lugar no despacho da mesma, situado no Museo Provincial de Lugo, onde se presentou tamén a coordinadora do Máster en Servizos Culturais Dona Jodee Anderson. Nesta Culturais reunión, ademais das presentacións correspondentes, dona Encarna Lago explicounos o procedemento a seguir no período de prácticas e a forma de funcionar e traballar dende a xestión da Rede Museística Provincial de Lugo. Deste xeito, e xa dende o primeiro minuto, a coordinadora intentou transmitir no só os puntos clave dunha boa xestión cultural senón tamén o puntos máis importantes que se deben de ter en conta para traballar en equipo e lograr os obxectivos fixados.5. VISITA AO MUSEO PROVINCIAL DO MAR 106
  • 108. Museo Provincial do Mar O día que realizamos a visita ao Museo Provincial do Mar tivemos a sorte non só de facer unha visita guiada polo museo e de compartir anécdotas con rapaces próximos ás actividades do museo, senón que tamén asistimos á representación teatral da obra representación Residencial Paradiso, obra cómico filosófica, a cargo do grupo de teatro Ardora composto , cómico-filosófica, por un pequeno número de mulleres afincadas en San Cibrao.6. VISITA AO MUSEO ETNOGRÁFICO DE SAN PAIO DE NARLA 107
  • 109. Museo Provincial do Mar A visita ao Museo Etnográfico de San Paio de Narla foi realizada o día 10 de febreiro de 2011 e dirixida pola guía Dona Francisca Abuín. Aínda que nesta ocasión non había ningunha actividade programada, esta visita resultou moi interesante e especialmente emotiva xa que a nosa guía era neta dos antigos guardeses da fortaleza e explicaba con osa todo detalle non só a presenza e utilidade de todos os obxectos e as actividades realizadas cos nenos da zona, senón tamén todos aqueles recordos de cando ela era unha nena que deambulaba e xogaba pola fortaleza.7. VISITA AO PAZO DE TOR 108
  • 110. Museo Provincial do Mar A nosa visita ao Pazo de Tor coincidiu co inicio dun novo proxecto da Rede Museística Provincial de Lugo, Presenza versus ausencia da muller na arte, que pretende poñer en contacto a diferentes mulleres artistas para destacar a súa presenza dentro do mundo da arte. Este día tivo lugar un apaixonante diálogo entre diferentes artistas, xestoras e comisarias de diferentes nacionalidades que analizaron o papel da muller na arte. analizaron8. PRESENTACIÓN DO PROXECTO NO MUSEO PROVINCIAL DO MAR 109
  • 111. Museo Provincial do Mar Para levar a cabo a presentación do meu proxecto no Museo Provincial do Marachegámonos a San Cibrao a primeira hora da mañá para colocar o Tendal das letras (Vid.Anexos). Posteriormente, preto das doce do mediodía comezou a miña exposición sobre aHistoria da Lingua Galega e sobre Lois Periro. A maior parte do público resultaron serrapaces adolescentes, de xeito que me vin na necesidade de improvisar e modificar o meudiscurso de xeito que resultara máis entretido para nenos desas idades. Ambas actividades desenvolvéronse sen incidentes e tal como estaban previstas,aínda que a ameaza de chuvia e forte vento limitou a presenza de visitantes e non foiposible repetir a conferencia pola tarde. tir 110
  • 112. Museo Provincial do Mar9. PRESENTACIÓN DO PROXECTO NO MUSEO ETNOGRÁFICO DE SAN PAIO DE NARLA A posta en marcha do meu proxecto no Museo Etnográfico de San Paio de Narla coincidiu ca representación dunha obra teatral escolar e a maior parte do público foron, de novo, rapaces con idades comprendidas entre os 12 e 14 anos, ademais de algúns pais, familiares e profesores. Neste caso, a conferencia desenvolveuse segundo estaba prevista sen acontecementos relevantes, ademais moitos dos rapaces mostráronse interesados xa que na mostráronse escola estaban a ver temas relacionados cos tratados no proxecto. 111
  • 113. Museo Provincial do Mar10. PRESENTACIÓN DO PROXECTO NO PAZO DE TOR A presentación do proxecto no Pazo de Tor conincidiu ca xornada de convivencia no pazo ca Asociación Raiola, integrada por pais e nais de persoas con autismos e trastornos xeneralizados do desenvolvemento. A presenza da Asociación Raiola, e especialmente a presenza de rapaces con trastornos xeneralizados do desenvolvemento, requeriu facer un forte xiro no meu proxecto e centrarme especialmente na actividade Tendal das Letras. Posteriormente realizáronse diferentes xogos e unha viaxe ao Parnaso do Pazo de Tor, onde non só disfrutaron os rapaces senón tamén todos os adultos que tivemos a sorte de compartir todo un día con eles. odo 112
  • 114. Museo Provincial do Mar11. CONCLUSIÓNS A miña experiencia durante o período de prácticas na Rede Museística Provincial de Lugo foi realmente gratificante e reconfortante, no só polo que aprendín en relación á xestión cultural senón por todos os valores que a coordinadora das prácticas nos intentou inculcar. Neste sentido, aprendín a valorar a importante labor social que realizan estes museos que contan con un presuposto moi reducido, tamén o importante papel que o esforzo e o empeño xogan na xestión cultural e a gran necesidade de eliminar as barreiras xestión que impiden aos discapacitados o acceso á cultura. Por esta razón quero agradecer dende aquí a, Paquita, Amelia, Mercedes e Ángeles, entre moitos outros traballadores, o apoio, cariño e interese que mostraron con nós durante todo o período de prácticas, conseguindo que nos sentíramos como un máis. Finalmente quero agradecer especialmente a Encarna Lago a gran confianza que depositou en min, xa que en todo momento tiven a total liberdade para decidir sobre todas as cuestións relacionadas co proxecto e a súa posta en práctica, de xeito que me permitiu coñecer e comprobar as miñas capacidades, ideas e oportunidades no ámbito da xestión cultural. 113
  • 115. Museo Provincial do Mar12. PROXECTO PERCORRIDO POLAS NOSAS LETRAS E HOMENAXE A LOIS PEREIRO SILVIA ALDARIZ QUINTELA 114
  • 116. Museo Provincial do Mar ÍNDICE1. Introdución:……………………………………………………………… Páx. 172. Obxectivos:……………………………………………………………......Páx. 173. Exposición:…………………………………………………………...…...Páx. 18 3.1. Historia da lingua galega:……………………………………………Páx. 18 3.1.1. Orixe da lingua galega:…………………………………………Páx. 18 3.1.2. A época de esplendor do galego:…………………………...…..Páx. 19 3.1.3. Os séculos escuros:……………………………………………..Páx. 19 3.1.4. Dos Precursores ao Rexurdimento:…………………...……….Páx. 20 cursores 3.1.5. O galego na época franquista:…………………………………Páx. 22 3.1.6. O galego na actualidade:………………………………………Páx. 23 3.2. Historia do Día das Letras Galegas:…………………...…………..…Páx. 23 Galegas:…………………...…………..…Páx. 3.3. Lois Pereiro:…………………………………………………….....…Páx. 244. Instrumentación necesaria:…………………………………. ……..……….Páx. 265. Temporalización:………………….…………………………………...…...Páx. 276. O Tendal das Letras………………………………………………………...Páx. 28 115
  • 117. Museo Provincial do Mar1. INTRODUCIÓN O presente proxecto pretende ser un percorrido pola historia da lingua galega, así como unha conmemoración especial ao Día das Letras Galegas, facendo un percorrido por todos os escritores aos que lles foi dedicado este día e, en especial, ao homenaxeado no ano 2011: Lois Pereiro.2. OBXECTIVOS:• Dar a coñecer de forma resumida a historia da lingua galega.• Dar a coñecer a historia da conmemoración do Día das Letras Galegas.• Realizar un breve percorrido polos escritos dos autores homenaxeados no D das Letras Día Galegas dende o ano 1963.• Coñecer aqueles aspectos biográficos de Lois Pereiro que marcaron a súa obra literaria.• Coñecer a traxectoria e importancia literaria de Lois Pereiro.• Recitar pequenos fragmentos da poesía de Lois Pereiro. 3. EXPOSICIÓN 3.1. HISTORIA DA LINGUA GALEGA 116
  • 118. Museo Provincial do Mar3.1.1. Orixe da lingua galega A lingua galega é unha lingua romance, produto da evolución do latín implantadopolos romanos no noroeste da Península Ibérica, pero por este territorio pasan tamén outrospobos que farán tamén as súas contribución á lingua galega; como é o caso de xermanos ou nos árabes. O documento literario máis antigo en lingua galega, dos coñecidos na actualidade, éa cantiga satírica "Ora faz osto senhor de Navarra" de Joam Soares de Pavia, escrita contrao ano 1200. Ora faz ost’o senhor de Navarra, pois en Proenç’est’el Proenç’est’el-Rei d’Aragon; non lh’an medo de pico nen de marrra Tarraçona, pero vezinhos son; nen an medo de lhis poer boçon e riir-s’an muit’Endurra e Darra; mais, se Deus traj’o senhor de Monçon ben mi cuid’eu que a cunca lhis varra. Se lh’o bon Rei varrê-la escudela que de Pamplona oístes nomear, mal ficará aquest’outr’en Todela, que al non á a que olhos alçar: ca verrá i o bon Rei sejornar e destruir atá burgo d’Estela: e veredes Navarros lazerar e o senhor que os todos caudela. Quand’el-Rei sal de Todela, estrëa Quand’el ele sa ost’e todo seu poder; ben sofren i de trabalh’e de pëa, ca van a furt’e tornan-s’en correr; guarda-s’el-Rei, comde de bon saber, guarda que o non filhe a luz en terra alhëa, 117
  • 119. Museo Provincial do Mar e onde sal, i s’ar torn’a jazer ao jantar ou se on aa cëa. Mesmo desta época, comezos de século XIII, atópanse outros documentos nonliterarios como a Noticia de Torto(1211) e o Testamento de Alfonso II de Portugal (1214).3.1.2. A época de esplendor do galego. or Ata este momento, a lingua galega quedaba relegada ao uso oral, mentres que olatín era a lingua de prestixio utilizada na escrita. Sen embargo, o amplo uso do galego noámbito oral comeza a facer presión no ámbito escrito e a lingua galega c convértese así nalingua de prestixio da lírica e todos os poetas comezan a escribir en galego portugués no galego-século XIV. Destaca, de este modo, unha abundante produción lírica en galego galego-portugués:as cantigas de amigo, as cantigas de amor e as cantigas de escarnio e maldicir e as cantigas escarniode Santa María do rei de Castela Alfonso X O Sabio. Este esplendor da lírica galego galego-portuguesa esténdese ata o fin da Idade Media.3.1.3. Os Séculos Escuros Trala Idade Media comeza unha época de decadencia para a lingua ga galega que sealonga ata o século XVIII, coñecida como Séculos Escuros. Esta época ven marcada polapresenza dunha nobreza estranxeira que utiliza o castelán, pola ausencia dunha burguesíagalega que loite pola súa nación, pola perda de autonomía da Igrexa g galega e polo novoconcepto de Estado Nacional que reivindica a necesidade de normalización lingüísticacomo un factor de cohesión da nova estrutura política. Durante este período, que abrangue tres séculos, a lingua galega mantensetotalmente allea á produción escrita e as súas letras non coñecen movementos tanimportantes como o Renacemento ou o Barroco. De tal forma que esta época escura na 118
  • 120. Museo Provincial do Mar literatura galega contrasta cos famosos Siglos de Oro da literatura española. Sen embargo, ao longo deste Séculos Escuros sobrevive a lírica popular (cantigas de berce, adiviñanzas, lendas, contos, etc.) que se transmitía oralmente e que chegou ata os nosos días.3.1.4. Dos Precursores ao Rexurdimento cursores No século XVIII destacan as figuras do Padre Frei Martín Sarmiento, que defende o uso do galego no Ensino, na Igrexa e na Administración, o Padre Feijoo que comeza unha labor lexicográfica en lingua galega e o Padre Sobreira que manterá a labor do Padre manterá Feijoo. Estes son os inicios do chamado Rexurdimento que ten lugar no século XIX e que fai referencia a un movemento que impulsou o renacemento da nosa cultura e da nosa lingua. Na primeira metade do século aparecen xa os primeiros escritos en lingua galega que serán escritos propagandísticos pero o punto de inflexión será o ano 1846, no que se produce unha revolta contra o poder central, coñecido como o levantamento de Solís, que tivo como consecuencias o fusilamento de un grupo de rebeldes que serán coñecidos como Os Mártires de Carral e a partir deste intre esperta xa unha conciencia lingüística. Posteriormente no ano 1853 publícase A gaita gallega de Xoán Manuel Pintos que constitúe o primeiro libro da literatura galega contemporánea. En 1861 celébranse os contemporánea. primeiros Xogos Frorais de Galicia onde só unha das composición premiadas estaba en galego A Galicia de Francisco Añón. No ano 1863 publícase Cantares Gallegos que é a primeira obra escrita integramente en galego por Rosalía de Castro e con ela inaugúrase o Rexurdimento pleno e 119
  • 121. Museo Provincial do Mar a partir deste momento publícanse moitas obras en lingua galega e aparecen xornais tamén en galego e xa deica finais do século comezan a aparecer as primeiras gramáticas de lingua galega e en 1905 fúndase a Real Academia Galega. Xa na segunda década do século XX, aparecen as Irmandades da Fala, creadas para a defensa, dignificación e cultivo da lingua galega, que promoveron a elaboración d de dicionarios, gramáticas e outros estudos, ademais de reivindicar a presenza do galego na Administración e no Ensino. Neste momento aparece a revista Nós, da man de Vicente Risco, Otero Pedrayo e Florentino Cuevillas, que conforman o coñecido "Grupo Nós". Os membros de "Nós", cunha ampla formación intelectual, pretenden eliminar o lastre folclorista da cultura galega mediante a súa actualización, normalización e universalización, poñéndose en contacto e colaborando con autores estranxeiros. Deste xeito, a literatura galega entra en contacto cas correntes europeas e ten lugar unha importante produción artística en tódolos xéneros, con figuras como Manuel Antonio, Amado Carballo e o sempre recordado Castelao. En 1931 créase o Partido Galeguista, que consegue a aprobación do Estatuto de consegue Autonomía de Galicia, no que a lingua galega adquire por vez primeira o recoñecemento de "idioma oficial de Galicia". Sen embargo este logro non chegou a ter aplicación na práctica por mor do estoupido da Guerra Civil, que supuxo o principio da máis crúa etapa supuxo para as linguas minoritarias do Estado español.3.1.5. O galego na época franquista O franquismo provocou a desaparición do galego da escena pública, do ensino e de todas as actividades socioeconómicas. Moitos escritores galegos, que ata aquel momento galegos, 120
  • 122. Museo Provincial do Mar foran os encargados de manter viva a lingua e a cultura galegas, víronse obrigados ao exilio e a produción galega emigrou con eles. Pouco a pouco, no ámbito cultural o galego comezou a manifestarse de novo e a creación da editorial Galaxia no ano 1950, promovida por Otero Pedrayo e Ramón Piñeiro, entre outros, será clave na recuperación do uso escrito da nosa lingua; xa que esta editorial publicará diferentes revistas como a de Economía de Galicia, Atlántida ou Grial. A partir dos anos 60 prodúcese un cambio económico e social e a censura os modérase, de forma que xa se permiten certas publicacións, amplíase o mundo editorial, conmemórase o Días das Letras Galegas, a Universidade crea a Cátedra de Lingua e Literatura Galegas e incluso se crean asociacións culturais en defensa do galego: O Facho, O Gaio, a Asociación Cultural de Vigo… Nesta época destacan autores como Carballo Calero, Álvaro Cunqueiro, Anxel Fole, Blanco Amor, Méndez Ferrín ou Carlos Casares.3.1.7. O galego na actualidade Ca instauración da democracia, Galicia convértese en Comunidade Autónoma, stauración tendo como linguas oficiais o galego e o castelán. De xeito paralelo instáurase tamén unha lexislación reguladora dos usos do idioma. O Instituto da Lingua Galega e a Real Academia Galega propoñen en 1982 as Normas ortográficas e morfolóxicas do idioma galego, que acadan así o carácter de oficiais coa promulgación da Lei de Normalización Lingüística no ano 1983. 121
  • 123. Museo Provincial do Mar A literatura galega contemporánea volve a brillar, tras anos de represión e a obras as de moitos autores galegos son traducidas a varios idiomas, como é o caso de Manuel Rivas ou Suso de Toro.3.2. HISTORIA DO DÍA DAS LETRAS GALEGAS Cada 17 de maio, dende 1963, celébrase o Día das Letras Galegas, día no que Galicia honra á súa lingua, aos seus escritores e ás súas letras. A iniciativa da aos conmemoración do Día das Letras Galegas nace de tres académicos: Manuel Gómez Román, Xesús Ferro Couselo e Francisco Fernández del Hierro, que o día 20 de marzo de 1963 propuxeron na Real Academia Galega declarar o 17 de maio de cada ano o Día das Letras Galegas para “recolle lo latexo material da actividade intelectual galega co motivo “recolle-lo de se celebrar o centenario da publicación dos Cantares Gallegos de Rosalía de Castro xa que estimaban que o libro de Rosalía foi a primeira obra maestra coa que contou a Rosalía literatura galega contemporánea e un fito decisivo na historia da renacencia cultural de Galicia”. Os académicos propuxeron ese día porque, non coñecendo o día exacto da publicación da obra de Rosalía, escolleron a data na que a autora llo dedicou a Fernán escolleron Caballero.3.3. LOIS PEREIRO Lois Pereiro, homenaxeado deste ano, nace en Monforte de Lemos en 1958, aínda que con tan só 17 anos marcha a Madrid para cursar estudos de Ciencias Políticas e Socioloxía, aínda que posteriormente, tras un breve período no que volve a Galicia para traballar na empresa familiar, regresa a Madrid para centrase no aprendizaxe de idiomas. 122
  • 124. Museo Provincial do Mar Será precisamente na capital de España onde comece a súa traxectoria literaria, narevista experimental Loia, na que colabora xunto a outros galegos universitarios como imentalAntón Patiño, Manuel Rivas e seu propio irmán Xosé Manuel Pereiro. De regreso a Galicia, arredor dos anos 80, instálase na Coruña e comeza a colaborarna revista La Naval, Trilateral e Luzes de Galicia con outros contemporáneos e taménforma parte do Grupo de Amor e Desamor, con outros escritores como Pilar Pallarés,Manuel Rivas, Francisco Salinas, Fermín Bouza, etc.; que publicaron dúas antoloxíascolectivas co mesmo nome: De amor e desamor I (1984) e De amor e desamor II (1985).Posteriormente, no ano 1987, tamén foi incluído noutra antoloxía Después de lamodernidad, na que aparecían Pedro Casariego, Felipe Benítez ou Luis Alberto de Cuenca. , Finalmente, tras colaborar en diferentes revistas e en antoloxías colectivas, será en1992 cando publique a primeira das súas dúas únicas obras publicadas en vida: Poemas1981/1991. Tres anos máis tarde publica Poesía última de amor e enfermidade (1995). . Xa no ano 1996, o día 24 de maio, Lois Pereiro, enfermo de sida, falece na Coruñaa causa dunha insuficiencia hepática por un envelenamento de aceite de colzadesnaturalizado. Sen embargo, a súa poesía seguirá dando de que falar e en 1997 publícasea obra póstuma Poemas para unha Loia que recolle os primeiros poemas do escritor lemonfortino, moitos deles publicados na revista Loia, e o ensaio “Modesta proposición pararenunciar a facer xirar a rida hidráulica dunha cíclica historia universal da infamia”, dado acoñecer na revista Luzes de Galicia, onde tamén se publicaron oito capítulos da súa novelainconclusa Náufragos do Paradiso Paradiso. Durante moitos anos, reivindicouse a dedicación do Día das Letras Galegas a estepoeta monfortino e foi finalmente o 26 de xuño de 2010 cando a Real Academia Galega 123
  • 125. Museo Provincial do Marpublicou a súa decisión de homenaxealo no ano 2011. A Academia apreciou na obra de ublicouLois Pereiro: “evidentes pegadas expresionistas, referencias á literatura xermánica e certasinfluencias da contracultura (…) unha imaxe e unha estética que fixeron del un au de autorculto. Cartografiou como ninguén o labirinto do mundo contemporáneo conciliando paratal fin o individualismo escéptico ca tradición demoledora do expresionismo europeo.” O seu amigo, Manuel Rivas, e membro da Real Academia Galega recoñeceu que:“dedicarlle a Lois Pereiro o Día das Letras Galegas 2011 foi unha decisión valente da edicarlleAcademia, porque é un autor de culto, pero en canto se difunda a súa obra será un autormoi popular” “é un mito contemporáneo. A súa obra é vangardista, universal e taméndramática, pero con moito alento. Lois Pereiro invoca aos bos espíritos, as marabillas, arebeldía e a xenerosidade”. Finalmente, como exemplo da súa crúa poesía, mostrase un parágrafo dun dos seuspoemas que se atopa como epitafio gravado en pedra na súa tumba de Santa Cristina doViso: “Cuspídeme enriba cando pasedes por diante do lugar onde eu repouse, enviándomeunha húmida mensaxe de vida e de furia necesaria” INSTRUMENTACIÓN NECESARIA 124
  • 126. Museo Provincial do Mar Para levar a cabo este proxecto será necesario un instrumental mínimo que se describe a continuación: • Impresión e plastificación das fichas presentes nos anexos con motivo da súa exposición ao público. • 20 metro de cordel e 50 pinzas para colocar as fichas presentes nos anexos. • Ordenador con proxector e pantalla para reproducir o Power Point que se atopa nos anexos.4. TEMPORALIZACIÓN O presente proxecto levarase a cabo na Rede Museística Provincial de Lugo nas seguintes datas: • Día 15 de maio de 2011 no Museo Provincial do Mar (San Cibrao). • Día 17 de maio de 2011 no Museo Etnográfico San Paio de Narla (Friol). Museo • Día 21 de maio de 2011 no Pazo de Tor (Monforte de Lemos). A duración aproximada para a exposición oral do proxecto, acompañada da proxección do documento en Power Point, será de 30 minutos. Sen embargo contémplase propoñer outros 30 minutos para a lectura de poemas de Lois Pereiro e para a quenda de preguntas e debate sobre o tema. Finalmente tamén se propón a contemplación das fichas de cada un dos escritores que foron homenaxeados no Día das Letras Galegas. 125
  • 127. Museo Provincial do MarO TENDAL DASLETRAS 126
  • 128. Museo Provincial do MarLois Pereiro Homenaxeado Ano 2011 (Monforte de Lemos, 1958 Coruña, 1996) 1958-A Acróstico Somentes Intentaba conseguir Deixar na terra Algo de min que me sobrevivise Sabendo que debería ter sabido Impedirme a min mesmo Descubrir que só fun un interludio Atroz entre dous muros de silencio Só puiden evitar vivindo á sombra Inocularlle para sempre a quen amaba Doses letais do amor que envelenaba A súa alma cunha dor eterna Sustituíndo o desexo polo exilio Iniciei a viaxe sen retorno Deixándome levar sen resistencia ó fondo dunha interna Aniquilación chea de nostalxia. 127
  • 129. Museo Provincial do MarUxío Novoneyra Homenaxeado Ano 2010 (Parada do Courel, 1930 – Santiago de Compostela, 1999) Terras outas e soias! Serras longas mouras! Eu son esta coor de soedá Ancares soñados co lonxe! Penas de Marco de Meio Mundo en ringuileira do Candedo ás Moás! Alto da Lucenza Formigueiros Montouto Pía Pía-Páxaro Tesos cumes do Courel! Pobos probes Ardidos de tristura mouros de queimados! Lor ruxindo polo val pecho! Ucedo e ucedo! Fontiñas outas penedos carrozos escuros fragas agros soutos e devesas! Labregos e pastoras que soio vistes istes tesos e máis estes vales! Aturula a curuxa e canta o cuco Medindo o tempo quedo que se para na cor e tornándose Contra un ven cravarse no sitio onde máis se sinte! Serra aberta (Os eidos 2) 128
  • 130. Museo Provincial do Mar Ramón Piñeiro López Homenaxeado Ano 2009 (Armeá - Láncara (Lugo), 1915-1990) Lugo, 24-4-1950Meu querido amigo:Xa te podes imaxinar canta ledicia me produxo o fallo do “concurso de novela gallega”. Foiunha doble ledicia: po-lo trunfo lo persoal do amigo e po lo trunfo comun que así lle po-lo comun-podemos chamar- das letras galegas; despois do resoante trunfo académico de Oter teu Oterotrunfo literario veu a ser como un podente aturuxo que pregoa o rexurdir das letrasgalegas. E así foi como o entenden as xentes, pois moitos que non te conocenpersoalmente mostrábanse moi satisfeitos do resultado do concurso “por ser a única daspresentadas que estaba escrrita en galego”. Entre os que te conocen foi unánime a alegría, resentadasmesmamente como se foras d d-eiquí e viviras eiquí decote. Cartas de Ramón Piñeiro a Ricardo Carballo Calero 129
  • 131. Museo Provincial do MarXosé María Álvarez Blázquez Homenaxeado Ano 2008 (Tui, 1915- Vigo,1985) Ise neno da rúa Non é certo que os nenos teñan fame Non pode ser. Ben o sabedes todo os que andades no mundo atafegados á percura do pan dos vosos fillos Ises outros que vedes pola rúa pedindo esmola, non teñen fame, non, porque daquela vos teríades morto de vergonza. E ben vos vexo andar nos vosos coches ou nos tranvías, a berrar de cousas estranas, -¡viva, beba, baba, buba¡- sen reparar naquil esfarrapado que coa moura mauciña está petando na porta de ferro. Por iso penso que non é verdade o que algún caviloso di dos nenos que andan así petando pola vida -¡Non, home, non¡ lle dixen a un de aqueles- ¡Non, non¡- A xente pasa leda......¡Fora boa que andivesen a rirse dos seus crimes¡ 130
  • 132. Museo Provincial do MarMaría Mariño Homenaxeada Ano 2007 (Noia, 1918 – Courel, 1967) María Mariño De forte ollar, amiga, de frío que non se quenta, Amiga, que eres de todos e por ninguén esquencida. Soia co teu silencio na forza do teu poder, un por un de cada ser levas do fin ó comenzo, descansar a túa fonte. ................................................ E logo dalí cansiños, amigo, dinos pra onde? Deixa, amiga, ós nosos pes, fríos polo teu ver, algo do noso sentir, do són que tí fas fuxir amiga, por aquil nacer... 131
  • 133. Museo Provincial do Mar Manuel Lugrís Homenaxeado Ano 2006 (Sada,1863 – 1940) Era Rosiña a rapaza máis feiticeira das Mariñas; digo a máis feiticeira, e penso que esteverbe non esprica dabondo a bonitura de tal meniña. Bástevos con que diga que era roxiña comoo ouro, de dente brancos cal xogas dun regato, ollos azús e cheos da melanconía máisarroubadora, e labres tan coorados cama a grana do seu refaixo. O seu peito era resio elevantado, e si ben se incrinaba un pouquiño ó andar, dáballe máis gracia que outra cousa. Era, enfin, unha desas rapazas que basta velas unha soa vez pra que inspiren un amor tenro, pra que inspirenleven tras si tódolos sentimentos dun corazón namorado. Preto do seu rueiro vivía Manuel, oafillado de Xuana, rapaz que ó rivés de Rosiña, era trigueño, de ollos mouros e gachos. O Penedo do Crime (frag.) 132
  • 134. Museo Provincial do MarXesús Lorenzo Varela Vázquez Homenaxeado Ano Varela 2005(Fillo de emigrantes, nace en 1916 a bordo do barco “La Navarre” á entrada do porto da Habana (Cuba). Morre en Madrid en 1978) LUGO Na fonte de ferro, no coiro dos bois no espello do vento, da navalla e da frol. No recén da herba, no lobo e no can, nos ollos da meiga, na pedra do lar. No refaixo dela, na ponte do alén no andar das ovellas. no ar do mencer. No cabalo quente, no viño millor no que non se perde no meu corazón. Na noite senlleira, no liño tecido, na madeira tenra dos vellos castiros. Na vida, na morte, no amor e no ren, loubareite, Lugo de aceiro e de mel. 133
  • 135. Museo Provincial do Mar Xaquín Lorenzo Fernández "Xocas" Homenaxeado Ano 2004 (Ourense, 1907 – 1989)A malla «(…) Hoxe desapareceu completamente por estas terras o antigo sistema de degrañar ocenteo por medio dos mallos, que foron substituídos por trilladoras mecánicas, o que fixo trocar oprocedemento de aproveitamento do gran, suprimindo algunhas angueiras agora innecesarias;unha de elas, precisamente a derradeira, é a que dá m motivo a estas notas. Polo mes de Santiago está xa a més en sazón e entón procédese á seitura. Unha vezsegado o centeo é atado en feixes e tense amoreado a carón da eira até o intre da malla. É este un dos traballos de tipo comunitario que aínda se conservan no noso campo, pois conservansgue na súa forma tradicional, pese á mecanización desta tarefa”.En “No esprito da més en Lobeira (Ourense)”. Cuadernos de Estudios Gallegos. 1973 134
  • 136. Museo Provincial do MarAntón Avilés de Taramancos Homenaxeado Ano 2003 (Taramancos (Noia), 1935 -A Coruña, 1992) OBRA VIII Aquela chambra fina con bordados de delicada man! ¡Que ar tan xoven cinguía no teu peito! ¡Que nobreza campesiña e galana oferecía! Camiñabas na tarde paseniño, eras columna ergueita e soleada e o meu amor un cabirtiño novo que brincaba e que ria tolamente. Miña noiva de abril, rapaza nova recendo de fiuncho e ruda fresca decátaste da dor que me asolaga? Tiña o tou corazón como unha sella preferida, como un vello xardín onde deixaba a mais pequena risa a mais fonda Saudade e a mais alta grandeza do querer. E dime agora: ¿qué ramo de loureiro nesta fronte para cantar a tua chambra clara? 135
  • 137. Museo Provincial do MarFrei Martín Sarmiento Homenaxeado Ano 2002 (Vilafranca do Bierzo, 1695 – 1772) Coloquio de 24 Gallegos Rústicos No chan que en Morrazo chaman os galegos tamen San Cybran que chega hasta o ceo, que está no camiño que vay ao Ribeyro dendes Pontevedra a vila do reyno, a hum-ha legoiña, camiño dereyto, fay conta que sigues o rumbo surlesto se sube en relanzo por todo o vieyro sen muita fadiga nem muito tormento, 136
  • 138. Museo Provincial do MarEladio Rodríguez González Homenaxeado Ano 2001 (San Clodio (Leiro), 1864 – A Coruña, 1949) ORACIÓS CAMPESIÑAS Quixera que os meus versos cheirasen á terra húmida, …………………………………………. sonasen sempre a cántigas barudas; ……………………………………… tivesen oraciós de atardeceres ……………………………………… chegasen as concencias máis escuras e despertasen n’elas as voluntades murchas, e prendesen nas almas as arelas patrióticas máis xurdias, e rezasen á eito a pregaria eucarística e litúrxica do santo amor á todo canto é noso i-á todo canto en nós vive e perdura, pra que así nos sentísemos nas xornadas futuras máis grandes e máis donos de nós mesmos, .............................................. 137
  • 139. Museo Provincial do Mar Manuel Murguía Homenaxeado Ano 2000 (Frexel (Arteixo), 1833 – A Coruña, 1923) DISCURSO NOS XOGOS FRORAIS DE TUI ¡O noso idioma! O que falaron nosos pais e vamos esquecendo, o que falan os aldeáns enos achamos a ponto de n’entendelo; aquel en que cantaron reis e trovadores; o que, fillo maor dapátrea gallega, nola conservóu e conserva coma un don da providencia; o que aínda ten nosnosos labres as dozuras eternas e acentos que van ó corazón; o que agora oídes coma si fose unhimno relixioso; o hermoso, o nobre idioma que do outro lado dese río é léngoa oficial que serve amáis de vinte millóns de homes e ten unha literatura representada polos nomes gloriosos deCamoens e Vieira, de Garret e de Herculano; o gallego, en fin, que é o que nos dá dereito áenteira posesión da terra en que fomos nados, que nos de que, pois somos un pobo distinto,debemos selo; que nos pormete o porvir que procuramos, e nos dá a certeza de que ha de serfecundo en bens para nós todos. Nel, coma en vaso sagrado en que se axuntan todos osprefumes, achanse os principaes elementos da nosa nacionalidade, de novo negada, e, aínda elementosmáis, escarnecida. Doulle o celta a súa dozura e a maor parte do seu vocabulario; o romanoafirmóuno; ten do suevo as inflesións; do noso corazón, o acento afalagador; e os brandos sonos,e os sentimentos das razas célticas. Un tanto femeninos, é certo, pro que se tempran no valor ntosheroico dos seus fillos. Léngoa distinta –di o aforismo político- acusa distinta nacionalidade.Digámolo nós tamén, se nos compre, con maor firmeza aínda, e poñamos de nós o que faga falla,para que sea para sempre esta léngoa en consonancia co noso esprito, e feita coma ningunhaoutra para a espresión dunha literatura tan oposta ó xenio da de Castilla como é esta que nóstemos. 138
  • 140. Museo Provincial do Mar Roberto Blanco Torres Homenaxeado Ano 1999 (Santa María dos Baños, 1891 – Madrid, 1936) antaDIANTE DA NATUREZAPra Bernardino Varel Soilo os viles imbécilesPra Manoel Cabanillas as mágoas d’a fatigaO monte está sereo, N-as leiras que dan froito, asos penedos vixían; sóbor chan que xermina,a gándara está virxe o traballo fecundod’a profanazón ainda impón a lei da vida.Soilo as cibdás imbéciles Soilo as cibdás imbécilesIñoran a cousina. co pitismo dan grima.Na rasa Natureza O agro, o agro, é a musatodo rechouta e brilla: d’ardente meloníade cote ten o encanto en onde a frol d’a loitad’a meiga poesía. chea d’arume e limpa,Soilo os salóns imbéciles ergue seus cores roxosfan normas da mentira. ô cume que aloumiña, ueXunt’ô paisaxe ledo, falando ôs peitos nobresa fonte deita a linia d’a redentora obriga.na qu’o sedento afoga Soilo as cibdás imbéciles traicionan a consina…n-alcohol vil s’esnaquizan. 139
  • 141. Museo Provincial do MarMeendinho, Homenaxeado Ano 1998 MEENDINHO Seiam’ eu na ermida de San Simón, e cercaronmi as ondas que grandes son. Eu atendendo meu amig’! E ver[r]a? Estando na ermida ant’ o altar cercaronmi as ondas grandes do mar. Eu atendendo o meu amig’! E ver[r]a? E cercaronmi as ondas, que grandes son; nen ei [i]barqueiro nen remador. Eu atendendo o meu amig’! E ver[r]a? E cercaronmi [as]ondas do alto mar; non ei [i]barqueiro nen sei remar. Eu atendendo o meu amig’! E ver[r]a? Non ei i barqueiro nen remador: morrerei [eu]fremosa no mar maior. Eu atendendo meu amig’! E ver[r]a? Nen ei [i]barqueiro nen sei remar, Morrerei eu fremosa no alto mar. Eu atendendo meu amig’! E ver[r]a? 140
  • 142. Museo Provincial do MarMartín Codax, Homenaxeado Ano 1998 Ondas do mar de Vigo, se vistes meu amigo, e, ai Deus, se verra cedo! Ondas do mar levado, se vistes meu amado, e, ai Deus, se verra cedo! Se vistes meu amigo, o por que eu sospiro, e, ai Deus, se verra cedo! Se vistes meu amado, o por que ei gran coidado, e, ai Deus, se verra cedo! 141
  • 143. Museo Provincial do MarJohan de Cangas, Homenaxeado Ano 1998 En San Momed’, u sabedes que viste-lo meu amigo, oj’ ouver’ a seer migo; mia madre, fe que devedes, leixedesmio ir veer. O que vistes esse día andar por mi mui coitado chegoum’ ora seu mandado; madre, por Santa Maria, leixedesmio ir veer. Pois el foi d’ atal ventura que sofreu tan muito mal por mi, e ren non lhi val; mia madre, e por mesura, leixedesmio ir veer. Eu serei por el coitada pois el é por mi coitado se de Deus ajades grado, madre ben aventurada, leixedesmio ir veer. 142
  • 144. Museo Provincial do Mar Ánxel Fole Homenaxeado Ano 1997 UN LADRÓN ANDABA POLA CASA Historia de Misterio Sempre soñaba isto o recaudador de contribución de alá de Pastoriza. Pastoriza ten sonade ter moi bo gando. Sempre o decía o don Casto Méndez, cando iba botar un vaso á tasca doBenedicto, que era tamén un bon zapateiro. Unha vez contóunos a don Cándido e máis a min quesempre soñaba que un ladrón entraba na súa casa cunha ganzúa.Máis ise ladrón soñado era tamén un asesino. Xa se sabe que os ladrós que andan de noite son asesino.moitas veces asesinos tamén. Van dispostos a matar a quen sea, porque non se lles descubra oroubo. Don Casto era un home pequenote il, dus cincoenta anos e moi rebusto. Máis tiña unhavoz de neno que facía rir a moitos mal insinados. cía - Sempre soño con un ladrón que entra na miña casa pola noite. Sempre se me achega óleito. E sempre me bota as maos á gorxa para me afogar. Eu berro i a miña muller esperta. Esto me contóu unha vez en Vián, ceando na casa do cura don Cándido. Era po outono, do po-lodespóis de San Froilán, e ceáramos perdices que o mesmo cura don Cándido cazara coa súaescopeta do dazaseis. Era noite de lúa chea i eu collín o camiño de volta para Pacios. E fun pensando que a vozde neno de don Casto facía tempo que era un pouco rouca, coma si tivera un catarro á gorxa. to Pasaron algúns anos i eu atopéime de casual en Santiago, cuns vellos amigos a quenesnon vira en vinte anos. Andabamos de vagar po la rúa da Calderería. Sería coma unha hora antes po-lado xantar. O Venancio, que sabía moitas historias disas que chaman do outro mundo, falaba daspremonicións. -Hai moitos casos en que se aduviña o porvir dunha maneira que chamaremos instintiva. Hai 143
  • 145. Museo Provincial do Mar -Ista conversa era millor prá noite, coma cando paseabamos po Ista po-la Ferradura econtabamos disas historias de medo, ás que era tan afeizoado o gran clínico don Roberto NóvoaSantos. - Penso recordar que me dixeron que don Roberto cría que os cás oubeaban candosentían a morte dunha persoa, poucas horas antes de morrer. Pasamos por diante dunha casa estreitiña. No portal había unha mesa mortuoria. Non sei samoscómo, acheguéime a vé-la esquela. “Don Casto Méndez, ex recaudador de contribuciones...” Era o lade Pastoriza. -Non sei o que daría – –dixen- por saber de que morréu ise don Casto, que eu coñecía. asto,Naquil intre saía un cabaleiro do portal, cunha carteira debaixo do brazo. - Si tanto che interesa… O Venancio estivo inda un bon ratiño falando co cabaleiro da carteira. Despedíronse conmoita cerimonia - Ise don Casto morréu dun cáncer na gorxa. Mesmamente se valeiróu dunha hemorraxia. cáncerFai tres días, aínda andaba de pé. Apenas se lle entendía xa o que falaba dende algún tempo. A frase de obriga é eiquí que “me quedei dunha peza”. (Ánxel Fole, Contos Da Neboa, Edicións Castrelos, 1973) Xesús Ferro Couselo Homenaxeado Ano 1996 (Louro (Valga), 1906- Ourense, 1975) 144
  • 146. Museo Provincial do Mar COMO E POR QUÉ OS ESCRIBANOS DEIXARON DE EMPREGAR O GALEGOO galego entón é a fala dos vasalos e dos señores, dos cregos e dos labregos, e óucese o mesmonos concellos que nas eirexas, misturado co latín nas prédicas e cerimonias. “E esto así dito eoutorgado ergueuse o dito chantre e tomou por las maos aos ditos Afonso Ougea e TereixaAlvares e en suas maos feceron logo palavras de casamento ambos e dous, segu segundo que mandaa nosa Santa Madre Iglesia, dizendo o dito Afoso Ougea que recebía a dita Tereixa Alvares porsua muller boaa e leal e a dita Tereixa Alvares dizendo que reçebía ao dito Afonso Ougea por seumarido boo e leal…” Ansí se fixo un casamento, nos comenzos do catrocentos, según as Notas deEstebo Pérez, chanceller do Cabidoo da Catedral de Ourense.Inda que o rei de Castela non se alcuña xa Emperador, como noutrora o imperante en León, ténsepor tal de feito e de dereito e leva a honra mandar en reinos de costumes e falares diversos. No reinosseu famoso discurso pola primacía de asento no Concilio de Basileia o daián de Santiago donAlonso de Cartagena, conselleiro do rei don Xohán II e logo bispo de Buros, antre as probas dapreeminencia do Rei de Castela sobor do da Ingalaterra, apón a de que aquil era rei de reinos condiversas língoas. Vemos por iso como endexamais recusa que lle falen os vasalos cada un na suafala.Namentras gobernan os endiantados, a conciencia de Reino de seu mantense viva. Pro aanarquía feudal –que en Galicia houbo feudalismo como en ningures trouxo o debilitamento das que ningures-vellas institucións xurídicas.De contado, cos Trastámaras, de fora veñen arreo bispos, alcaldes maores, correxidores, daiánsde Caidoos e hastra cregos, coengos e abades… (Do libro Homenaxe a Otero Pedrayo. VV.AA. Ed. Galaxia. Vigo, 1958 ) Rafael Dieste Homenaxeado Ano 1995 (Rianxo, 1899 - Santiago de Compostela, 1981) O GRANDOR DO MUNDO 145
  • 147. Museo Provincial do Mar Tanto ouvira falar de Bôs Aires, das ruas longas e direitas que non se dan ademiradas nin Bôs-Aires,andadas, da prata relocinte e xenerosa con que alá premian o traballo, dos boletíns de moitasllanas e da xente sabida que os lé, dos longos trens que bruan pol a pampa infinda e de mil pol-acousas ledas, lanzales e rumosas, tanto ouvira falar, a antrementres co-a navalla barbeira –a mais alevián da vila- percorría as fazulas dos seus parroquianos de sempre, e tanto no seu maxínescarabellou o falado, que un día topouse de súpito co a circia vôntá d’ir a Bôs co-a Bôs-Aires. Dez anosalá, e voltaría rico de pecunia e lembranzas. cunia Unha mañanciña saeu da vila cun baul pequerrecho. Cando chegou ao porto –endexamais vira unha cidade- sinteuse atordoado e pequechon’aquel reducio de escintilos e romores novos, e a rentes andivo de voltar. E hai quen di que dixomoi ademirado, moi anguriado e moi pol baixo: -¡Qué grande é o mundo! demirado, pol-oDez anos alá e voltou rico de pecunia e lembranzas.Chegou en tempo de invernía, cando andan os gatos a se pasearen pol pol-a casa moidesacougados, e as galiñas fan ringolas na sombra do alpendre, e as badaladas que chaman â alpendre,novena fan o serán esguío, espiritado. E cando estivo na casa e pasou o ledo barullo do recibimento, púxose a asubiar algo queescomenzou en tango e rematou en vella cantiga, mentras os vidros da fiestra choromicabandiante dos seus ollos, estragoando a rua homilde. Algo moi vello e moi novo foi sortindo solermiñamente de non sabía que esquencidas veasdo seu intro. E sinteuse asolagado ate a gorxa de dôce e rara anguria de morto reviviscido. Ecando pasaron uns picariños co correndo e salmodiando aquelo, (“Chove – chove - na casa do probe,- na miña non chove”) marmulou co voce esnaquizada: co-a- ¡Qué grande é o mundo!. (A Fiestra Valdeira, Rafael Dieste, IGAEM, 1994) Luis Seoane Homenaxeado Ano 1994 (Buenos Aires , 1910- a Coruña, 1979) A FONTE (frag.) 146
  • 148. Museo Provincial do Mar Semellaba o vello un vagamundo, unha braga ao meio da coxa máis curta a outra e de difrente coor, desguedellado e arrodeado de moscas, ollando cara a fonte. Un burato cun picho no muro, A fonte da rúa do Franco, con unha auga mellor que outras, que roidosa enchía as sellas cantando a auga e brincando. Ao agochárese as mozas amostraban as pernas, as coxas frescas como a auga da fonte. Eso é todo o que agardaba, encostado, desdenoso, no muro, aquel vello que semellaba un vagamund vagamundo.Eduardo Blanco Amor Homenaxeado Ano 1993 Blanco-Amor (Ourense, 1897- Vigo, 1979) A PESCA (frag.) Agarimantes cóxegas, moxenas 147
  • 149. Museo Provincial do Mar no teimoso cristal bulinte espello dos vimios confidentes pola beira. Sobro de nós, dondo silenzo, o ceio. O peixe foi, seu pulo e bris de prata, un istante no tempo de ar e rede; dempois, nota e puñal, fendeu as augas, arrepío de luz na linfa verde. Como ispido na forza do seu arco, lanzal teu corpo, sen ferir a area, sortíuse con lediza de venablo para o cachón das augos balbordeiras. Eu témero de ti, cos teus alentos na aperta da fondura entebrecidos, funte buscar nos arcos medoñentos onde amolece o sol en mornos limos. Tremantes de tolicie, prata e riso o peixe e ti, nos verdes solagados, xa as guirlandas da morte en rodopío, foron a dar nas redes dos meus brazos.Fermín Bouza Brey Homenaxeado Ano 1992 Bouza-Brey (Ponteareas, 1901 Santiago de Compostela, 1973) 1901- RETORNO (frag.) 148
  • 150. Museo Provincial do Mar "Mol rabanda do Mundo, sabrosa terra nai, que ventura manxarte como un lírico pan e chantarche a dentamia dos ollos na códea vidal, madura, recendente, vizosa, a latexar!… Somentes ti me sacias a fame perennal Regusto de alonxarme para logo voltar, e adormir no teu colo abranguendo o teu van, como un Miño quencido polo peito dos vals, coas augas quedas, quedas, sen presa polo mar. Salcóchate de estrelas, que é o teu doado sal, ollece de liñares a máis non verdexar. Afúmate de brétemas no caínzo do serán, que os sentidos precisan de ti, fogaza albar; de ti, suprema bica e propia caroal; de ti, en sazón e chea, ouh Galiza maná!Álvaro Cunqueiro Mora Homenaxeado Ano 1991 (Mondoñedo, 1911- Vigo, 1981) SOEDADES DA MIÑA BRANCA SEÑOR (frag.) Escóitasme tí, miña señor amada, cando do peito meu o trobo arde ou atrás de ti a sombra do meu soño loucamente a túa apreixa e bica ? Ouh doce o peso do teu corpo no meu maxín deitado Neste río do meu vagar sin fin 149
  • 151. Museo Provincial do Mar qué incendiado navío non navegas na noite? -Por qué este corazón tanta frol murcha, por qué inda son eu de tanta verba a boca? Miña branca señor, corpo delgado: este bosque é do tempo da máis recente lúa, i ese malvís que tanto áer enfrauta cada día que amence renasce e asubía. Amante, no meu vaso aínda canta a sede. Esa lúa nevada, amor, que do teu corpo medra coa noite sober das cumes dos meus ollos. Deixa que rose, ao arrimo das cerdeiras, nas illas dos teus ollos a i i-alba rumorosa Adormece ao meu carón, namentras quebra o día baixo un teito de aluadas, tímidas cantadoras. -Ese sono que por dentro escorre e pouco a pouco amósase ao meu rostro ! fai falla, quezáis, un cabalo roxo ou unha aza mortal e fría para brincar fora desta língua de lume?Luis Pimentel Homenaxeado Ano 1990 (Lugo, 1895-1958) SOLPORES DA MIÑA VILA Solpores da miña vila, longos, case eternos. (Os anos pasan rápidos; os días, lentos). a luz esbara polo meu piano lustroso ¿Qué música lle poñeremos? 150
  • 152. Museo Provincial do Mar As maos, soñan. Solpor de prata sobor do ébano. Penso nos poetas mortos. Calma, calma... Tarde inmóvil, eterna. Quédase dulcemente ¿en que soedade, lonxe? Ceo, ceo, máis ben luz. Equilibrio diste gris tan tenro. No, non hai paisaxe nin carne nin sangue. Solpores da miña vila, longos, lentos, música. As maos, soñan. SOMBRA DO AIRE NA TERRACelso Emilio Ferreiro Homenaxeado Ano 1989 (Celanova -Ourense, 1912- Vigo,1979) LONGA NOITE DE PEDRA (frag.) O teito é de pedra. De pedra son os muros i as tebras. De pedra o chan 151
  • 153. Museo Provincial do Mar i as reixas. As portas, as cadeas, o aire, as fenestras, as olladas, son de pedra. Os corazóns dos homes que ao lonxe espreitan, feitos están tamén de pedra. I eu, morrendo nesta longa noite de pedra.Ramón Otero Pedrayo Homenaxeado Ano 1988 (Ourense, 1888 – 1976) A CASA SOIA Nas queixumosas táboas Brosladas finalmente polo verme analista de insomnios e fantasmas repousou o mou pai no cadoleito, e inda a piedade de unha bágoa de ólio garda a lembranza gosalleira e triste pra o fillo sempre na querida coimbra, neno xiado de augural pavura pola friaxe glacial de aquela man quentor de Deus, forteza e recompensa. Sofren meus probes libres 152
  • 154. Museo Provincial do Mar proba de soedade, noite e poeira, apreixan requintados pensadores os seus cristalográficos esquemas en procura da chama dos poetas aínda nos ermos bailadora lapa. E encentándome o peito os dentes do remorso, non sosteñen os ollos o reproche amargurado das páxinas sin ordre folleadas, onde se sinte o delorido pranto das escumas e torres das ideas batendo en xordas praias e roquedos de indiferente tempo acugulado. … Arestora un irónico paxaro peteira na gaiola do meu peito, non quero pescudar o cemiterio dos quebrados ensaios dos meus egos, os imprefeitos testos de cerámica deste meu barro, ás veces Kaolín puro dina lampada do locir eterno, outras trollo calcado polos casos dos armentíos mouros do pecado, ou tristeiros refrexos de outros ceus apreixados na lama. De este barro, feito e desfeito deica a man da Morte, a suprema escultura das facianas. Francisca Herrero Garrido Homenaxeado Ano 1987 (A Coruña, 1869-1950) NÉVEDA (Introducción)."Querendo un gran poema cantar, dúbidas teño; que se falo galego non me entenden; e a cantarcastillán nan me comprendo. Así mesmo pregúntome, se en prosa hei de escribir ou ben en verso;e ríome soíña deste meu dubidar; que é un aletexo igual ó dun poliño que se debote, coidándoseatrapado no poleiro por un espanta paxaros de trapo movido polos ímpetus do vento. Ninguén ha espanta-paxarosde le-lo meu escrito nin naide ha de folla lo meu pensamento... abonda con deixar corre pruma; lo folla-lo corre-la 153
  • 155. Museo Provincial do Marabasta con cumpri-lo meu desexo. ¡Lectores... quen os vira, mulpocado! couberan nun puñiño ben lo ¡Lectores...pequecho!... Deixade, pois, que escriba como canto: deixádeme que fale cos galegos, que sonirmáns da alma os que me escoitan, e non ha de asolagar nos meus defectos. E aqueles que nonentenden os meus falacios, e se sintan no propio Iar alleos, relembren que nasceron en Galicia; eusque eiquí atallecerán fillos e netos; que dormen nesta terra, aloumiñadas, as cinzas brancuxadasdos seus deudos” Aquilino Iglesia Alvariño Homenaxeado Ano 1986 (Abadín, 1909- Santiago de Compostela, 1961) (Aba HOMENAXE A RAMÓN CABANILLAS (frag.) Viñeran anos de carnada e alas de corvo, sombras desabogosas, chegaran as rulas, o vento cantaba nas lanzas e nas almeas, esa canción de ferro tan sabida. Os que irían ás rilleiras do olvido, cansos de andar arrastro polas viñas e pumaregas, viran chegar os señores da terra sobre os seus cabalos, e fixeron homenaxe ós poderosos cos seus corazóns máis tristes que a noite á sombra das súas fillas. E soñaron entón en terras anchas coma mares 154
  • 156. Museo Provincial do Mar onde pousar o mel do seu corazón sin medida, e botaron negras naus á mar dos deuses, e sobre mares de cinza de orxos tristes, e sobre mares ledas de ribeiras sin conto, puxéronse de xonllos cos ollos entrabertos ós lonxes. E nunha doce fu fumareda viran esborrallarse as torres; unha polvareda de terra morta íbaas pouquiño a pouco soterrando Soñaran entón outra vez en erguer a cidá de arriba abaixo e abrir os camiños ás canciós, esperar neles aínda o mercador de panos e coiros finos de cerro e o de copas de aramio e lámparas de corno, e o que trae un corvo que fala e herbas de amor, e o que libra do medo o corazón servo e cativo. Doce deserto de sonos de area, que o vento leva e trae, Ciudades de ouro rebrilando no aire morno do serán. Doces ciudades asolagadas en sons que despertan ó mencer udades os labancos pelengrinos. Corazóns desfeitos como mares sin sosego navegan tristes cara ás terras de xentes de outra fala e xa pensan morrere sen ver o doce fume dos eidos nativos. Pero aquí está o poeta das aradas leves do sono, noso irmán o poeta das boas novas. Na ribeira onde se fon os barcos ledos dos sonos que non morren o seu canto arbora claras bandeiras no mencer.Antón Losada Diéguez Homenaxeado Ano 1985 (Boborás-Ourense, 1884 – Pontevedra, 1929) (Boborás Nós, Nº 71 (frag.) Probos rosas, saundosas esperando amañecer; loumiñadas, degaradas por medrar i arrencender. Tristes rosas amorosas, todo chega, i o fin chega 155
  • 157. Museo Provincial do Mar cando a póla se dobrega e nan vos pode soster. Craros soños, frolecidos cobizando un ideal; aniñados, enchoiados nunha roseira lanzal. Tristes soños noitecidos, todo chega i o fin chega se dos soños soilo queda o imposibre no rosal. Armando Cotarelo Valledor Homenaxeado Ano 1984 (Veiga, 1879 – Madrid, 1956) HOSTIA (frag.)“¿Relembras?... Foi na doce Aquitaña. A raiosa primaveira enguirlandaba a campía e a serándeitaba tranquil coma un misteiro frolido. Despeado e polvorente cheguei ó teu sarego. Proscritosda terra nosa, decote perseguidos cal bestas montesías, chamamos onde vós. E aquela porta, aporta de túa nai, a úneca para nós aberta, foi para min a porta dos ceos. No atrio estabas ti, abeiroda “triquilla” arrodeada de pombas como Vénus, belida como Flora, graciosa como Aglae, comoHera sorrinte... ¡Ai! terrible como o amor. Teur ollos feiticeiros miraron garimosos o estrano ollospelerino de quen todos fuxían... ¡Gracias, ouh Prócula, aínda gracias, sempre gracias! 156
  • 158. Museo Provincial do MarManuel Leiras Pulpeiro Homenaxeado Ano 1983 (Mondoñedo, 1854 – 1912) OBRAS COMPLETAS. POESÍAS (frag.) ¿Por qué o ceo máis limpo ao galego lle párce afumado? ¿Por qué a terra frolida que manda lle cheira a escamallo? ¿Por qué a iauga, hastra no ollo da fonte, pra el ten sempre tasto? ¿Por qué sinte que a sangue sorenta figura aburalo? ¿Por qué trema, dormente, e dacondo somella ter rautos? Porque está cos comenzos da febre que aos probos deixados fai perder a cabeza, i erguila, dar fungueirazos, cando pintan que poden gandilos os corvos que, a bandos, nunca faltan onde eles, famentos seu coiro buscando… ¡Ogallá que nin un se lles lisque, nin gordo, nin fraco!... 157
  • 159. Museo Provincial do MarLuis Amado Carballo Homenaxeado Ano 1982 (Pontevedra, 1901 – 1927) PROEL (frag.) O xesto monacal da pedra benzoa o acougo da aldea… Axiónllanse os camiños abrazados ao cruceiro, nunha azul eternidade de pedra e ceo. A agonía do solpor conmove o planto da terra, e a paisaxe presígnase con santas cruces de pedra. A campaíña de prata do día, latexa un ángelus de epifanía. E o sol agoniante ven a encravarse na cruz, abrindo os marelos brazos como o salvador Xesús. 158
  • 160. Museo Provincial do Mar Vicente Martínez Risco Homenaxeado Ano 1981 (Ourense, 1884 – 1963) LERIA (frag.)“Nas camiñatas longas polas vereas enlamadas do val, antre as muradellas dos eidos e á sombrados carballos, polos vieiros abertos da serra, batidas do vento, antre as uces e as carqueixas,polas estradas poeirentas baixo un sol de xusticia; nas pousas na porta de chouza e na portaladado pazo, ao pé do cruceiro ou debaixo dun cabaceiro, ao acollido da chuvia, xantando nos mesós,sentados nos longos bancos onde se sentan osarrieiros e os camiñantes; durmindo nas pousadas sda aldea, baixo o faiado de rexas trabes de castiñeiro; falando cos rapaces, cos vellos, coasmulleriñas, cos homes que andan no traballo; ollando os longos horizontes cinguidos de serrasazúes, sorbendo o ár fresco da mañá e o luar da noite, vai ún comungando coa terra, deixándoaentrar máis adentro na ialma, sintinto a suprema mística identidade coa gran Nai silenzosa, aotempo que a súa vida imensa nos inunda e adonámonos dun pouco da forza plástica criadora de forzatodas as cousas. A forza inmorredoira que ha dar forma fatura á ialma segreda e diviña deGalicia." 159
  • 161. Museo Provincial do MarAlfonso X "O Sabio" Homenaxeado Ano 1980 Rei de Castela (Toledo, 1221 – Sevilla, 1284) CANTIGAS DE SANTA MARÍA (frag.) Da que Deus mamou leite do seu peito non é maravilla de sâar contreito. Desto fez Santa María miragre fremoso ena ssa eigrejan Lugo, grande piadoso. por hûa moller que avía tolleito o máis do seu corpe de mal encolleito: Da que Deus mamou leite do seu peito non é maravilla de sâar contreito. Que ámbalas súas mâos assí sencolleran que ben por cabo dos ombros todas se meteran. e os calcannares ben en seu dereito se meteron todos no corpo maltreito. Da que Deus mamou leite do seu peito nan é maravilla de sâar contreito. 160
  • 162. Museo Provincial do MarManuel Antonio Pérez Homenaxeado Ano 1979 (Rianxo, 1900 – 1930) DE CATRO A CATRO (frag.) Fomos ficando sós o Mar o barco e máis nos. Roubáronnos o Sol. O paquebote esmultado que cosía con liñas de fume áxiles cadros sin marco. Ronbáronnos o vento. Aquel veleiro que se evadéu pola corda floxa do horizonte. Este océano desatracóu das costas e os ventos da Roseta ourentáronse ao esquenzo. As nosas soedades veñen de tan lonxe . como as horas do reloxe. Pero tamén sabemos a maniobra dos novíos que fondean a sotavento dunha singladura. No cuadrante estantío das estrelas ficóu parada esta hora: O cadavre do Mar fixo do barco un cadaleito. Fume da pipa Saudade Noite Silenzo Frío. E ficamos nós sós sin o Mar e sin o barco nós. 161
  • 163. Museo Provincial do Mar Antonio López Ferreiro Homenaxeado Ano 1978 (Santiago de Compostela, 1837 – Vedra, 1910) O CASTELO DE PAMBRE (frag.) "A Sobrado algo xa o conocemos; agora paréceme posto en razón que taménenxerguemos algunhas palabras acerca do Vilar de Mella. Xa dixemos que esta fortaleza de dixemosVasco Fernández estaba situada onde se xuntan dous rigueiros que van ao Iso, antre asparroquias de Mella e Sendelle. Compúñase dunha torre cadrada de tres pisos cas súascorrespondentes almeas e con dous corpos de casa a ela pegados, un polo lado do Norte e outro pegados,polo do Solano. Este estaba en tres grandes salóns a continuación un do outro e o último entestaba catorre. O outro corpo de casa soilo tiña un salón, que tamén comunicaba como os outros cosegundo piso da torre. Todo ao redor había unha forte muralla tamén almeada, e arrimadas a elaestaban as caballerizas, o graneiro, a leñeira, a palleira e outras dependencias da casa. Douscubos redondos defendían a porta da muralla que estaba encontra a torre, e ademáis axudaban ater man do aparello e arteficio da ponte levadiza. Os dous regos, de que falamos, pasaban ao pe rda muralla e ao mesmo tempo que servían de foso, facían máis vistoso e animado o paisaxe. O moblaxe da casa consistía en grandes catres cerrados con cortinas, xa de seda, xa delan, esparcidos por tódolas habitacións; en huchas non pequenas entalladas por tres doscostados; en tal cal almario, en mesas de pes moi repinicados cos seus correspondentes bancos etaboletes, e en caixóns, baules, canapés e outras cousas polo estilo” 162
  • 164. Museo Provincial do Mar Antón Vilar Ponte Homenaxeado Ano 1977 (Viveiro, 1881- A Coruña 1936) PENSAMENTO E SEMENTEIRA (frag.) "Eu xa fai tempo que ando a dicir que axiña non haberá na Galiza máis que unha sóaristocracia - aristocracia de pensamento, non de sangue -, aristocracia ou aristarquía, si vos ,parece millor, a do galeguismo; a que leva por bandeira e por escudo o "orgullo orixinal"simbolizado no emprego da lingua materna, que é o supremo froito de diferenciación da linguamaterna, que é o supremo froito de diferenciación da raza á que perteñecemos. O galego culto froitoque hoxe se esprese en galego, por ese só feito demostra levar na ialma un nidio sentimento delibertade; un nobre afán de asolagar a súa intelixencia nas augas vivas do traballo enxebre co finde lles dar o tempero perciso para que poidan fecundar mortas terras, cheias de lixos deescravitude, trocándoas en viveiros de vizosa democracia. A medida que o galeguismo vai encentando concencias novas e póndoas a xeito coasrelidades da terra, é doado decatarse de que outras moitas cousas que parecían grandes cousas adocamiñan cara ó deserto por ocas i estériles, inda que fagan tanto ruído coma o tambor valeiro daparábola de Tolstoi. Eu penso que as únicas saetas que van sempre rectas a furar o branco do futuro sonaquelas que se lanzan valéndose do arco da nosa lingua, xa ,que só entón mostrámonosorixinaes". 163
  • 165. Museo Provincial do MarRamón Cabanillas Enríquez Homenaxeado Ano 1976 (Fefiñáns-Cambados, 1876 – 1959) NA MORTE DE CASTELAO ¡Irmán Daniel! Na praia de Rianxo caían como bágoas as estrelas, espallaban teus aies derradeiros bruantes ventos das andinas serras, e ondas galgantes, en cramor, chegadas da pratense ribeira, contaban no areeiro que te foras da sereidade pola plan vereda... o camiño que nunca se desanda, o vieiro sin fin... Na noite pecha entréi pinal adiante, medoñento, a ialma dun feitizo prisioneira. Fungaban os ramallos un responso, brilaba a frouma verdecente acesa, en velorio de honra ó teu relembro. Ergueitas cara ó ceo as ponlas, era cada pino un cruceiro, labra xenial da túa man maiestra, e aquel forte e lanzal, que tempos idos escoitou a túa prácida conversa co sabidor e xurdio Profundador de voces milagreiras, inquiréu delorido, en desespero: ¿De qué morte morréu a nosa prenda? Atravesóume o peito un dór punxente e esguío de saieta e díxenlle a verdade crú, tinguindo cunha pinga de sangue cada verba: ¡ Morreu do mul dos bós e xenerosos ! ¡Morréu de amor á Terra! 164
  • 166. Museo Provincial do Mar Xoan Manuel Pintos Villar Homenaxeado Ano 1975 (Pontevedra, 1811- Vigo, 1876)A GAITA GALEGA TOCADA POLO GAITEIRO (frag.) Ou Galicia, Galicia boi de palla canta lástima ten de tí o Gaiteiro! O aguillón que che meten é de aceiro e con él muita forza te asoballa. No lombo teu zorrega, bate e malla fasta o máis nomicreque ferrancheiro e calesquer podenco forasteiro te vafa de vergonza sin migalla! Agarima alleeira eses ingratos ou víboras que postas ao teu peito co ferrete che rompen mil buratos! Si o sangre teu refugas do teu leito malas novas madrasta de insensatos dos fillos teus ao amor nan tés direito. 165
  • 167. Museo Provincial do MarXoan Vicente Viqueira Cortón Homenaxeado Ano 1974 (Madrid, 1886 - Bergondo (A Coruña), 1924) DA GÁNDARA ERMA E TRISTE ¿Da gándara erma e triste, piñeiro bravo, non ouces do mar o mar molto tan solitario? ¿Non sintes te chamar á vida pra un vivir sempre máis alto? Piñeiro antigo, vello e engruñado, ergue as sempre verdecentes ponlas que ao vento traman cal tramaron as daqués que, rexos e amorosos, aquí cantaron. Eu son como un carballo solitario, rexo e podente, que ten reminiscencias milenarias, alta a cabeleira verdecente. E cando cheguen os ventos da invernía ou as brisas do vran, as cordas da miña arpa cal as ponlas, á vida cantarán. ENSAYOS Y POESÍAS 166
  • 168. Museo Provincial do MarManuel Lago González Homenaxeado Ano 1973 (Tui, 1865, Santiago de Compostela, 1925) Tui, HOMAXE O ARCEBISPO MANOEL LAGO GONZÁLEZ (frag.) Aquí dentro da cárcere vives sereno e tranquilo como viven os páxaros ceibos nas prumas do niño. Polas reixas de ferro contempras o ceo infinito onde brilan as luces do día tecendo sorrisos. Ves os montes cubertos de nubes y-os campos froridos, y-o pasar arredor da cadea parentes y-amigos. E non sintes o peito magoado y-o rostro alcendido; que te miras no fondo da y-alma y-atópaste limpo. Anque teñas o corpo aquí preso non tés meu amigo con cadeas atada esa y-alma que é filla de Cristo. Libertade do corpo non vale que o corpo é cativo. Cántos hay que son libres do corpo e presos do esprito! 167
  • 169. Museo Provincial do MarValentín Lamas Carvajal Homenaxeado Ano 1972 (Ourense, 1849 – 1906) A ALDEA (frag.) No medio dun souto, ao pé dunha serra, na cume dun monte, no fondo dun val, coas chouzas de seixos telladas de colmo, están as aldeas, o mundo rural. ... Alí como os corpos, o espritu esmorece, sin outros alentos que a superstición; os mortos as bruxas, os trasnos, as meigas, seus dioses penates, seus númenes son. Fanáticos, chámanlle á cencia herexía ao xenio loucura, grandeza ao poder, valor á osadía, ao medo pacencia, á usura comercio, vergonza ao non ter. ... Alí, os caciques engordan e chegan a ricos sin teren nin rentas nin bés, namentras o triste maestro de escola, un ánema en pena de fraco parés. ... Alí non pensedes hachar agarimo si apóstoles sodes de algún ideal, a inmovre rutina secóu os celebros, i a cega iñorancia xunguíunos ao mal. ... ¡Ai míseros, probes, coitados labregos que están nas aldeas rabeando de bós... escravos que levan o nome de libres, que viven no inferno rezándolle a Dios! 168
  • 170. Museo Provincial do MarGonzalo López Abente Homenaxeado Ano 1971 (Muxía, 1878 – 1963) CENTILEOS NAS ONDAS (frag.) Lostregueante choviscar de estrelas No escuro seo dunha noite en calma; Labarada de auceiros e de arelas A arder na seca gándara da ialma. Anceios meus de lles ronbare aos mares Rondas de escuma, pérolas nacradas, Rebrilos de ronseles estelares Nos albos colos das mariñas fadas. Ladrón, a vixiar nas penedías, Nas pardas lombas dos adustos cabos, No fervente balbor das ardentías, Nas mouras furnas nos rochedos bravos. No brancore dos seixos dos coídos, No morno abrigo das arnelas fondas... Só puiden apañar estes louridos Centileos nas ondas. 169
  • 171. Museo Provincial do MarMarcial Valladares Núñez Homenaxeado Ano 1970 (Vilancosta-Berres (A Estrada), 1821 - 1903) (Vilancosta MAXINA OU A FILLA ESPÚREA (frag.) "Corría o ano mil oitocentos sesenta e seis: era unha mañán de maio; empezaba aesclarecer, e ladrando os cans nas eiras, daban a xente que pasaba polas congostras; cantabanxa o millangarrido, a bubela e o cuco nas carballeiras, o merlo e o reiseñor nos salgueirales, opaspallás entre os centeos, e os xílgaros e carrinciños, os chincheiros e siríns desfacíanse nos chincheiroseidos mirando cada un pra o seu amor, que alí os oviños no níxaro empolaba, e adozando todosen concerto vario, traballos preludio de maternidá. Era o día vintesete, día da romería no PicoSagro, e subindo a aquela altura de dous mil cento trinta e oi-to pes sobre o nivel do mar, altura toonde, según lendas e tradicións do País, habitaron antigos mouros, e dis que algún habita aínda;onde en novecentos catorce fundóu o bispo don Sisnando menesterio de Benitos;onde en miloitocentos trinta e un o arzobispo compostelano Frei Rafa el Veles mandóu poñer, e en primeiro ntosde novembre daquel ano púxose no curuto mismo unha gran crus de pau pra que os pasaxeiros aadoraran, feita astelas por un raio o sábado de Ramos de mil oitocentos trinta e seis; rubindo por trintaaquel monte de carronchiñas frolidas, queiroas e recentes tomelos, acudían de moitos lados, pordiferentes carreiros, devotos que iban a visitar o Santo San Sebastián, algúns asta con ofrendas;todos a rezarlle, a oirlle misas na súa solitaria ermita, único que hoxe se ve alí, pausado como súaunha pombiña blanca ó pé da cresta". 170
  • 172. Museo Provincial do MarAntonio Noriega Varela Homenaxeado Ano 1969 (Mondoñedo, 1869 - Chavín de Viveiro, 1947) D´O ERMO (frag.) iNin rosiñas brancas, nin claveles roxos! Eu venero as froliñas dos toxos. Dos toxales as ténues froliñas, que sorríen, a medo, entrespiñas. Entrespiñas que o Ceyo agasalla con diamante-las noites quorballa. ¡Oh do yermo preciado tesouro! as froliñas dos toxos son douro. Douro vello son, mai, as froliñas dos bravos toxales, ¡das devocións miñas!... 171
  • 173. Museo Provincial do Mar Florentino López Cuevillas Homenaxeado Ano 1968 (Ourense, 1886 – 1958) PROSAS GALEGAS (frag.) "¡Probiños os ríos! Os máis pequenos morreron xa. As fervenzas dos outros calaron casúa leda cantiga, e os muiñeiros esqueceron as noites afrodíticas dos muíños. De vagar, de vagar,soio escoan por entre as pedras das presas fíos de auga, tan miudos, tan febles, que semellan asbagoas dun neno. ¿Onde foi, ouh ríos, a vosa forza de viaxeiros arriscados? Tristeiros, mudos, a arriscados?vosa iauga encora nas chás e fede por que, falla de azos pra camiñar, morreu ca soedade do alén. E aínda os grandes ríos da nosa terra: O Miño, O Sil, o Ulla, qué debecidos, qué probes!De cada día, o voso leito afúndese máis, como si andivérades a abrir a vosa propia sepultura. máis, E tí, gabacha fonte do lugar, amiga das mozas e dos parrafeos, e tí, fontiña homildosa dagándara, consolo de pogoreiros, casa frorida da moura encantada, ¿ Qué sentides ao ollarestiñadas as vosas augas? ¿Qué vai ser da moura encantada, cando a fontiña da gándara sexasoio unha cotra regañada?" 172
  • 174. Museo Provincial do MarManuel Curros Enríquez Homenaxeado Ano 1967 (Celanova (Ourense), 1851 La Habana, 1908) 1851- AIRES DA MIÑA TERRA (frag.) Como a miniña tola que sai por ves primeira con dengue e muradana prá festa do lugar; así, xentil i aposta, vai vindo a Primaveira, grinaldas de craveles vertendo ó seu pasar. Os álbores espidos De fruto e de ramaxe, cubertos xa de folla comenzan a dar fror; i á sombra agachapado do prácido follaxe, mentras que o gando garda, fai chifros o pastor. Xa de amarelo e branco se pintan os outeiros, xa nacen nas silveiras as froles de San Xoan; xa crecen nos valados as hedras i os loureiros; xa ten carroucho o millo, xa as vides gromos dan. Ai, estación florida, gallarda primaveira, quén pra botarche copras tivera o que non ten!… Co corazón ferido, sin lira garruleira, ¿Quén te cantóu, hermosa? ¿ Quén te cantóu ?... ¡Ninguén!. 173
  • 175. Museo Provincial do MarFrancisco Añón Paz Homenaxeado Ano 1966 (Boel (Outes), 1812 – Madrid, 1878) ¡Ai!, esperta, adorada Galicia dese sono en que estás debruzada; do teu rico porvir a alborada polo ceo enxergándose vai. Xa cantando os teus fillos te chaman, e cos brazos en cruz se espreguizan… ¡Malpocados! o que eles cobizan é un bico dos labios da nai. Dese chan venturoso arrincado pola man do meu negro destino, astra mesmo soñando maxino eses campos risoños cruzar. E correr polas hortas e prados onde leda pasou miña infancia, respirando a suave fragancia de xazmín, caravel, azahar. Coido ver esa rías serenas, escumando, con barcos veleiros, e cantares oir feiticeiros, que en ningures tan dóces oín. Inda creo senti-las lavercas, que peneiran nos aires cantando, cando o sol vai as nubes pintando de amarelo, de lume e carmín. ... Eu soñei ver no cume do Pindo, adornados de mirto e loureiros, escritores, poetas, guerreiros, que sorrindo se daban a man. Eran eses os fillos mais caros que da pátria aumentaron a gloria; os seus nomes nos fastos da historia con diamantes grabados serán. 174
  • 176. Museo Provincial do Mar Eduardo Pondal Homenaxeado Ano 1965 (Ponteceso, 1835 – A Coruña, 1917) HIMNO GALEGO ¿Qué din os rumorosos a nosa voz entenden, na costa verdecente, e con arroubo atenden ó raio transparente O noso rouco son, do plácido luar? mais só os ignorantes, ¿Qué din as altas copas e féridos e duros,de escuro arume arpado imbéciles e escuros co seu ben compasado non nos entenden, non. monótono fungar? Os tempos son chegados-"Do teu verdor cinguido "Do dos bardos das idades, e de benignos astros que as vosas vaguedadesconfín dos verdes castros cumprido fin terán; e valeroso chan pois onde quer xigantenon des a esquecemento a nosa voz pregoada inxuria o rudo encono; a redención da boa esperta do teu sono, nación de Breogán. Fogar de Breogán. Os bos e xenerosos QUEIXUMES DOS PINOS 175
  • 177. Museo Provincial do Mar Castelao Homenaxeado Ano 1964 (Rianxo, 1886 - Buenos Aires, 1950) SEMPRE EN GALIZA (frag.) "Galicia é a mellor esquina do solar hispánico, cabo do mundo antigo e avanzada deEuropa nomar inmenso da libertade. A arquitectura barroca do noso chan, labrada en pedragranítica, está sempre coberta por un manto de zugoso verdor. Os montes son redondos comopeitos de muller e as serras son como lombos de boi cebado. Os vales son ledos e farturentos. Omar tolea de carraxe cando nono deixan penetrar na terra; pero cando entra, quédase adormecidono leito das rías. Galiza é unha unidade territorial armónica, de formas e coor, perfeitamentediferenciada do resto da Hespaña. A patria é a Terra. A Terra que nos dou o ser e que nosrecollerá na morte como semente de novas criaturas. A Terra que cria frores nos campos onde ráatopamos sombra fresca no vran e quentura garimosa no inverno; onde sofremos as inquedanzasdas sementeiras e gozamos a ledicia das colleitas; onde o vendaval brúa nas pon ponlas dos carballose funga nas cordas dos barcos; onde esboufan as ondas do mar nos cons da ribeira e ruxen nosareaes; onde por primeira vez ollamos a choiva, a brétema, o sol, o luar, o "arco da vella" e a noiteestrelecida. ¡Como lle queremos á Terra! Eu de min sei decirvos que si dispóis de morto tivese quevoarmáis ala das estrelas visibles, para ir a un ceo tan lonxano da Terra, que nunca máis poderavela,de boa gana renunciaría á inmortalidade para rematar a miña vida debaixo dunha laxe econvertirme en herbas ventureiras. Certo que a Terra que amomos tanto aínda é un "val de bágoas"; pero nós, os galegos,superaremos a predicción relixiosa e trocarémola en paradiso ". 176
  • 178. Museo Provincial do MarRosalía de Castro Homenaxeado Ano 1963 (Santiago de Compostela, 1837 - Padrón, 1885) UNHA VEZ TIVEN UN CRAVO Unha vez tiven un cravo cravado no corazón i eu non me acordo xa si era aquel cravo de ouro, de ferro ou de amor. Sóio sei que me fixo un mul tan fondo, que tanto me atormentou, que eu día e noite sin cesar choraba cal choróu Madalena na Pasión. Señor, que todo o podedes -pedinlle unha vez a Dios-, daime valor para arrincar dun golpe cravo de tal condición. E deumo Dios, e arrinqueimo, Mais…¿Quen pensara?… Despóis xa non sentín máis tormentos nin soupen qué era delor; soupen só que non sei qué me faltaba en donde o cravo faltóu e seica…seica tiven soidades de aquela pena…¡Bon Dios! Este barro mortal que envolve o esprito, ¡quén o entendera, Señor…! 177
  • 179. Museo Provincial do Mar FOLLAS NOVAS13. BIBLIOGRAFÍA• Calveiro, Marcos; (2011): Lois Pereiro, náufrago do paraíso: biografía e antoloxía Ed. antoloxía; Xerais; Vigo.• Domínguez Cuña, Abraham; (2011): Lois Pereiro: Letras galegas 2011.• Sánchez Puga, Xosé; (2005): De Rosalía a Lorenzo Varela: escolma do Día das Letras Galegas, 1963-2005. WEBGRAFÍA• http://www.museolugo.org/• http://encarnalagogonzalez.blogspot.com/• http://www.diadasletrasgalegas.com/• http://loispereiro.blogaliza.org/ 178
  • 180. Museo Provincial do Mar 179
  • 181. Museo Provincial do MarÍNDICE-INTRODUCCIÓN..................................................................................................... 3 INTRODUCCIÓN.....................................................................................................-O ATLAS DA MEMORIA DOS MUSEOS.............................................................. 5 O-VALORACIÓN PERSOAL ..................................................................................... 15 VALORACIÓN-ANEXO FOTOGRÁFICO....................................................................................... 16-BIBLIOGRAFÍA....................................................................................................... 22 BIBLIOGRAFÍA....................................................................................................... 180
  • 182. Museo Provincial do Mar1. INTRODUCCIÓNA Rede Museística Provincial de Lugo é o lugar onde realicei o meu período de prácticas, o caprimeiro que me gustaría resaltar desta experiencia foi a oportunidade de poder realizar un tipo deprácticas diferentes, onde se nos deu a oportunidade de entrar en contacto con u unha parte dasinstitucións públicas que por norma xeral en moitas ocasións non tes a posibilidade de coñecerdunha forma tan directa, como é poder ver un modo de xestión cultural que traballa en prol daaccesibilidade e inclusión das persoas. A través das diferentes visitas que realizamos os tres museospertencentes a Rede, asi como poder escoitar e comprobar o que nos ensinou Encarna Lago e porúltimo poder ser parte da engranaxe deste modelo de xestión o planificar unha actividade coa miñacompañeira Adriana Prieto e podela levar a cabo, xa que foi unhas das experiencias máis anagratificantes do meu período de prácticas. A nosa tutora, Encarna Lago planificounos as nosasprácticas en dous bloques, un teórico no que se nos explicaba o funcionamento da Rede Mus MuseísticaProvincial por medio de visitas os diferentes museos que a forman, e un segundo bloque prácticoonde a nosa función consistía en planificar, diseñar e poñer en práctica unha actividade que serealizase nos tres museos da rede, e que en outro apartado das memorias expoño máis apartadodetalladamente. A continuación gustaríame falar da Rede Museística Provincial, para que constecon maior claridade cada un dos museos que tiven a oportunidade de visitar,A rede Museística Provincial, foi constituída oficialmente no mes de xuño do ano 2006, e aglutina oficialmenteos catro Museos actualmente dependentes da Deputación Provincial de Lugo: o Museo Provincialde Lugo, o Museo-Fortaleza de San Paio de Narla, o Museo Pazo de Tor e o Museo do Mar. Fortaleza Museo-PazoA Rede Museística Provincial pretende unificar criterios e obxectivos, incentivar a colaboración, pretendeoptimizar os recursos, mellorar a comunicación e, de acordo coa definición do ICOM (ComitéInternacional de Museos), adicarse á conservación, restauración e catalogación. A creación destetipo de Rede responde á necesidade de mellorar a coordinación dos catro museos e potenciar oaproveitamento dos recursos técnicos e humanos. Búscase xestionar unitariamente o conxunto daRede para que cada un dos museos integrados cumpra adecuadamente as súas f funcións e poidapresentar de cara ás respectivas comarcas e conxunto da provincia, unha completa e variada ofertacultural.A nosa experiencia centrouse no Museo Fortaleza de San Paio de Narla, o Museo Museo-Fortaleza Museo-Pazo de Tor e oMuseo do Mar. A primeira visita que realizamos foi a do Museo do Mar o 29 de Xaneiro, o realizamosprimeiro contacto non puido ser mellor, tivemos a oportunidade de ver en persoa todo o que aXerente da Rede nos explicara con anterioridade, o factor humano como elemento clave dofuncionamento do museo. Asistindo a unha obra de teatro, que exemplificou ante nos como menos sistindopode ser máis. O nosa experiencia continuaría no Museo Fortaleza de San Paio de Narla, o día 11 Museo-Fortalezade Febreiro, onde a través dunha visita guiada se nos foi mostrando cada parte do museo, as como asias actividades que realizan, por último o 19 de Marzo a parte teórica remataba no Museo Museo-Pazo deTor, o broche para este bloque veu marcado por unha reunión de mulleres artistas onde se deucomezo a unha serie de reunións que a partir de ese día se iniciou, participamos nese foro iniciou,escoitando a cada unha das protagonistas que nos contaba a súa experiencia; a intención destareunión era reunilas e pasarlles o relevo para que se seguirán dando no tempo non so con palabrassenón tamén con actividades plantexalas por elas, neste día asistimos a intención de convertir unha plantexalasinstitución pública como soporte e foro das persoas, neste caso concreto de mulleres artistas,evidentemente o mesmo tempo ese día tamén puidemos realizar a visita o Pazo Pazo-Museo así como acada unhas das súas dependencias e pezas. A partir de aquí deu comezo a parte práctica, pensar, adadiseñar e planificar a nosa actividade, na que traballei coa miña compañeira Adriana PrietoFernández e que leva por nome “O Atlas da Memoria dos Museos”, para máis tarde levala a cabo, máisen cada un destes lugares, no seguinte apartado expoño en que consistiu. 181
  • 183. Museo Provincial do Mar2. ATLAS DA MEMORIA DOS MUSEOS2.1.INTRODUCIÓNO museo é unha institución ó servizo da sociedade, que selecciona, adquire, conserva, comunica e,sobre todo expón, con fins de acrecentamento do saber, de salvagarda e de desenvolvemento do dopatrimonio. Así o especifica o Consello Internacional de Museos (ICOM),un organismo profesionale independente, considerado como a tribuna máxima da profesión museística, que deu as pautaspara definir e normativizar os museos do mundo.Dende 1977, a proposta do ICOM, o 18 de maiocelébrase en todo o mundo o Día Internacional do Museo. O evento confórmase como unhaxornada de portas abertas, na que é habitual a organización de visitas guiadas, conferencias,concertos, talleres e outras actividades que serven para renovar os votos que unen aos museos coasociedade. Cada ano o ICOM propón un lema, xeralmente inspirado polas tendencias deactualidade, que sirve de argumento motor da celebración en todo o mundo. No presente ano o motorlema é “Museos e memoria”.2.2 ¿QUE É A MEMORIA?A memoria descríbese como a capacidade ou o poder mental que permite reter e recordar, medianteprocesos asociativos inconscientes, sensacións, impresións, ideas e conceptos previamenteexperimentados, así como toda a información que se aprendeu conscientemente. A memoria no seusentido de facultade de reprodución dos xestos aprendidos é un dos pilares da existencia humana,remítenos paralela ou simultaneamente á capacidade de recordar, ao conxunto de recordos e ó lugar imultaneamenteou os lugares onde estes quedan asentados.A memoria e a importancia da conservación son temas que deben centrar as nosas investigación eproxectos. Un pobo sen memoria está condenado ao esquecemento, entendido como a falta de todo,xa que sen ela non sería factible a conservación de coñecementos para transmitir formas de cultura. paraAo non poder facelo non teríamos identidade e non poderiamos recoñecernos como parte de un 182
  • 184. Museo Provincial do Martodo e, finalmente, non poderiamos relacionarnos co mundo que nos rodea. A memoria colectiva étan decisiva para a vida social como o é a memoria individual para cada un de nós. A memoria éfráxil, inestable e insegura pero é a facultade humana que constitúe o maior tesouro do home epermite establecer pontes co pasado e seguir nutrindo a nosa vida, estamos ante unha calidade quetodos exercitamos. O coñecemento e a valoración da memoria e do patrimonio cultural permiten spolo tanto coñecer o noso pasado, as nosas raíces e facernos partícipes de un desenvolvementocomún. A conservación, recuperación, fortalecemento e difusión da memoria e do patrimoniocultural posibilitan estender e ampliar as nosas fronteiras ata beneficios comúns, manter aberto acanle de comunicación entre o noso pasado e o noso futuro.O patrimonio transmite sensacións teñamos ou non unha formación previa en relació ao mesmo, relaciónunhas sensacións que se van almacenando pouco a pouco na nosa memoria, e a elas recorremoscando se nos fala dun elemento concreto. Un modo moi eficaz de exercitar a memoria consiste entraballar cos diferentes estímulos (visual, auditivo, olfativo...) para potenciala, o obxectivo é o de olfativo...)recordar, que consiste en traer á memoria algunha cousa; será a través de eses recordos polos calescrearase unha imaxe dos museos nova, a memoria que cada un dos participantes das actividades tendeles e que deste xeito aflorará dun xeito menos habitual ó que estamos acostumados ó traballar steindividualmente cada sentido para o fin conformar o Atlas da memoria de cada museo. Os museosofrecen posibilidades excepcionais dende o prisma da educación e da comunicación e esta comunicación,actividade permitirá que os participantes asuman o verdadeiro papel que teñen en relación ó museo,é dicir, o de protagonistas e receptores da propia memoria do museo.É fácil imaxinar ós museos como unha gran piscina de información accesible a to persoa todainteresada no coñecemento ou a investigación, así como esperar que poidamos atopar obxectos einformación que nos aporten profundidade, significado e relevancia para a comprensión de unhasociedade, pero un obxecto unicamente é significativo cando pertence a unha rede de significados candomás ampla que el mesmo. O museo concentra múltiples experiencias por descubrir, e, parapercibilas só hai que estar alerta, ter o espírito sensible, o corazón aberto e a mente clara 183
  • 185. Museo Provincial do Mar 184
  • 186. Museo Provincial do Mar2.3 O ATLAS DA MEMORIA DOS MUSEOS ORIAPara conmemorar o ano de Museos y Memoria, pensamos nun total de cinco actividades que baixoo título de O Atlas da Memoria dos Museos, axudaran a crear unha atmosfera de achega dosrapaces ó mundo dos museos. As visitas aos museos dende o punto de vista educativo non debenenfocarse unicamente como reforzo dos coñecementos curriculares senón, tamén, coma un espazoonde disfrutar cunha práctica cultural colectiva, tratando de compartir impresións e reflexións; así,mediante a potenciación dos seus sentidos, buscamos que entre todos os participantes poida levarse osa cabo a recollida dunha serie de informacións, que formarán a memoria de cada museo.2.4. OBXECTIVOS XERAIS- Demostrar que os bens culturais de contido material, son á súa vez co continentes de valoresinmateriais. Esta é a característica que lles da a súa esencia e os diferenza de calquera outracategoría de bens.-Explicar que o ser humano é a suma de todos os seus momentos, o produto de todas as súas Explicarexperiencias, polo que é neces necesario pararse a reflexionar sobre esta cuestión.-Acadar que os participantes interioriceaprendizaxes significativas a partires do descubrimento Acadarpersoal.-Difundir a visión humanista do museo a través de actividades interactivas. Difundir-Potenciar o poder evocador, xerador de sentimentos e de recordos individuais e colectivos dos ,participantes nos tres museos.-Promover a conservación do patrimonio cultural. Promover-Axudar á interrelación persoal entre os participantes das actividades. Axudar-Proporcionar unha nova mirada en relación ao museo e responder á pregunta: ¿Qué nos di o Proporcionar relaciónmuseo?- Conseguir que os participantes disfruten coas actividades realizadas. 185
  • 187. Museo Provincial do Mar2.5. CRONOGRAMA2.6. ACTIVIDADES1. MEMORIA VISUAL Nesta actividade traballaremos a partir de imaxes de obxectos representativos de cada un dos tres museos. A presenza de un obxecto cargado de valor simbólico (que representa recordos persoais ou colectivos para unha persoa ou unha determinada cultura) realza o coñecemento dende a memoria e a historia. Os participantes terán que reinterpretar unha parte da imaxe a stravés de cores, debuxos ou palabras, deste xeito eles terán a responsabilidade de completar esaimaxe que nós lles facilitamos mediante as sensacións que a propia imaxe e o contexto lles suxire.OBXECTIVO ESPECÍFICO: Con esta actividade pretendemos obter novas lecturas da memoria do PECÍFICO:museo a partir das imaxes e da extracción dos seus significados 186
  • 188. Museo Provincial do Mar2. MEMORIA DO TACTO Nesta actividade empregaremos diversos obxectos representativos de cada museo. Polo común, nos museos non podemos tocar as pezas en exhibición, e en ocasións isto fainos sentir “paralizados” debido á necesidade intrínseca de cerciorarnos de que é verdade aquilo que pensamos ou sabemos, e polo tanto desexamos constatar que certo obxecto existe, q é real porque o que estamos a tocar . Os participantes analizarán a través deste sentido as diferentes calidades que os obxectos posúen: rugosidade, suavidade, aspereza, dureza,temperatura…todas a as sensacións que a través do tacto se poidan obter. Esta a actividade non sópretende ser un achegamento diferente ás pezas, senón tamén obter unha análise diferente dasmesmas.Os participantes terán que ter os ollos vendados, non saberán que pezas van a tocar. Nunhaprimeira parte da actividade, soamente deberán cunha soa palabra explicar o primeiro que llestransmite o obxecto a partires do tacto.Na segunda parte da actividade, xogaremos ó “Obxecto cego”, todos os participantes salvo unquitaranse as vendas e mediante unha palabra cada un irán definindo un só ob obxecto que oparticipante cos ollos vendados terá que adiviñar.OBXECTIVO ESPECÍFICO: Explotar as posibilidades que proporciona o emprego do tacto comomedio de aprendizaxe.3. MEMORIA AUDITIVA Nesta actividade serán diferentes sons os que leven ós parti participantes a configurar diferentes relatos comúns en relación a cada museo. A idea é que a partir dunha gravación sonora diferente en cada museo, que nos levará a un contexto diferente, as monitoras pautarán a historia a partires dunha primeira frase que ele deberán continuar. eles OBXECTIVO ESPECÍFICO: Potenciar a memoria de cada un mediante o poder evocador dos sons, para deste xeito crear a través del e da imaxinación, relatos de novas realidades dentro do propio museo situando a este como unelemento capaz de espertar a imaxinación dos rapaces/zas.4. MEMORIA OLFATIVA Nesta actividade a idea principal é a de percibir diferentes clase de olores e poder clasificalos como agradables ou desagradables, familiares ou estraños, evocadores ou indiferentes… xa que as mensaxes olfativas inflúen de forma as importante no desenvolvemento de determinados sentimentos e reaccións físicas. 187
  • 189. Museo Provincial do MarNo Museo do Mar, mediante a previa selección de elementos relacionados con mundo do mar(area, auga, conchas…) estudaremos as diferentes reaccións dos rapaces ante os diferentes olores,análise que faremos tamén en San Paio de Narla e no Pazo de Tor modificando a metodoloxíadependendo da realidade do propio museo.OBXECTIVO ESPECÍFICO: Empregar a potencialidade que ten o sentido do olfatoolfato.5. O XOGO DA MEMORIAComo actividade final, plantexamos a realización dun xogo de mesa que será diferente en cadamuseo. Consistirá na elaboración dun taboleiro que recolla vinte pezas representativas da sala domuseo onde se vaian a realizar as actividades, deste xeito queremos a través do lecer estimular actividades,unha nova relación dos rapaces coas pezas para que sexan postas en valor e axudar ó seu“redescubrimento”, xa que os xogos suxerirán unha serie de preguntas en relación a diferentespezas.OBXECTIVO ESPECÍFICO: Finalizar as actividades dun xeito lúdico mediante un xogo de mesa SPECÍFICO:que recolle imaxes representativas da sala onde se realizaron as actividades previas.2.7. SUXEITOS DESTINATARIOSCando deseñamos a nosa proposta, nun primeiro momento dirixímola cara un público concreto, dirixímolarapaces e rapazas cunha idade comprendida entre os oito e os quince anos. A continuacióndetallaremos a idade do público que en cada un dos museos participou nas actividades:Museo do Mar: Contamos coa participación dun grupo de uns oito rapaces e rapazas cunha idadecomprendida entre os nove e dezaseis anos.Museo- Fortaleza de San Paio de Narla: Nesta ocasión puidemos contar coa participación dungrupo de rapazas cunha idade comprendida entre os trece e quince anos.Museo- Pazo de Tor: Nesta ocasión contamos coa presenza de nenos comprendidos entre os sete e azoos quince anos, algúns deles procedían da Asociación Raiolas, asociación integrada por pais e nais ,de persoas con autismos e trastornos xeneralizados do desenvolvemento.2.8. CONTEXTO DE ACTUACIÓNA nosa programación didáctica está inserta na programación preparada pola Rede MuseísticaProvincial de Lugo en relación ó Día Internacional dos Museos e o seu lema “ Museos e Memoria”.En relación a esta festividade cada un dos museos preparou unha serie de actividades en diferentes dosdías. O noso Atlas da Memoria realizouse os días 17 18 e 21 de Maio, a continuación detallaremos 17-18os diferentes días e horarios en cada un dos museos: Museo do Mar: Realizamos a actividade o día17 ás 17.00 h. Ese día conmemorábase o Día das Letras Galegas, polo que durante toda a xornada, sno Museo do Mar houbo unha exposición “O Tendal das Letras” que honraba a todos os escritoreshomenaxeados dende 1963 ata a actualidade. Ás 12:00 h. deu comezo unha conferencia eproxección en relación á figura do homenaxeado este ano, Lois Pereiro realizada por Silvia Aldariz,e ás 13:00 h. realizouse unha video proxección e mesa de debate en relación ó tema da emigración video-proxeccióngalega e venezolana, da man de Joxelyn Ruiz Museo- Fortaleza de San Paio de Narla: Realizamosa nosa actividade o día 18 (Día Internacional dos Museos), ás 11:00 h. Ese día tamén houbodurante todo o día a exposición “O Tendal das Letras” e a conferencia sobre a figura de Lois 188
  • 190. Museo Provincial do MarPereiro ás 13:00 h., do mesmo xeito, volveuse a realizar a videoproxección e mesa de debate en orelación ó tema da emigración galega e venezolana ás 17:00 h. Ese mesmo día, ás 20:00 h. tivolugar unha Conferencia-exposición “Memoria da formación da estrutura militar, destrución, exposicióntransformacións e rehabilitación do edificio do Museo de San Paio de Narla”, por José RamónSoraluce Blond e José Ángel Santos Ferro.Museo-Pazo de Tor: A nosa actividade foi levada a cabo no Pazo ás 17:00 h; ademais, ese día, Pazodurante toda a xornada, tamén estivo exposto “O Tendal das Letras” e a conferencia sobre a figura nde Lois Pereiro produciuse ás 13:00 h. As 16:30h chegaron os nenos da Asociación Raiolas queestiveron toda a tarde no museo, e ás 18:00 levouse a cabo a video proxección e mesa de debat en video-proxección debaterelación o tema: Memorias de mulleres de aquí e de acolá.2.9. RECURSOS DISPOÑIBLESPara levar a cabo a realización da nosa proposta didáctica foron necesarios os seguintes recursos:-MEMORIA VISUAL: para a realización desta sección, empregamos imaxes de pezas MEMORIArepresentativas de cada un dos museos, faltábanlles a metade, espazo destinado para que ocompletaran os participantes; polo que fixeron falta ademais cores, rotuladores…-MEMORIA DO TACTO: para levar a cabo esta parte, empregamos diferente obxectos en cada MEMORIA diferentesmuseo, por exemplo, no Museo do Mar empregamos unha bitácora, un oído de balea, unha ostra,un farol de barco..en San Paio de Narla, unha cunca, unha xerra, unha prancha antiga, unha galiñade xoguete; e no Pazo de Tor, uns colares antigos, un abanico, un xoieiro…tamén precisamos de antigos,vendas para poder tapar os ollos dos participantes e poñelos en situación.-MEMORIA AUDITIVA: para esta actividade empregamos como soporte técnico un ordenador MEMORIAque nos permitiu poñer de fondo os diferentes sons en formato mp3, que creaban a atmosfera sonsadecuada para poder crear as diferentes historias.-MEMORIA OLFATIVA: nesta parte, empregamos diversas caixiñas que gardaban no seu interior MEMORIAdiversos elementos, diferentes en cada museo, por exemplo, no Museo do Ma contiñan auga do Mar,mar, area, diversas conchas…en San Paio de Narla, millo, terra, herbas diferentes; e no Pazo deTor, contiñan madeira, café, un pano con perfume de muller…-O XOGO DA MEMORIA: como remate das actividades, preparamos tres taboleiros, que se Ocorresponden con cada un dos museos. Na súa elaboración foi necesario contar con imaxes depezas relacionadas con cada unha das salas onde se ía a realizar as actividades, e para levalo acabo, precisamos de fichas de cores e un dado xigante.Para levar a cabo o conxunto das actividades, previamente, colocamos en cada museo unha mesa e ardiversas cadeiras para os rapaces e rapazas. Antes de comezar, tiñamos unhas pegatinas, para quecada un deles escribise o seu nome e así puidésemos coñecer mellor ós participantes. participantes.Do mesmo xeito, tamén foi necesario contar cunha cámara dixital para poder documentar todoo proceso. De seguido detallamos o lugar onde levamos a cabo as actividades en cada museo: Odía 17, no Museo do Mar, dispuxemos da Sala de Carpintería de Ribeira para levar a cabo asactividades. O día 18, no Museo Fortaleza de San Paio de Narla, fixemos as actividades na Cociña. Museo-FortalezaO día 21, no Museo-Pazo de Tor, o emprazamento do Atlas da Memoria dos Museos Pazofoi no Salón do Mediodía.2.10. CUSTO ECONÓMICO DO PROGRAMA ONeste apartado temos que subliñar en primeiro lugar que a Rede Museística Provincial de Lugo xa 189
  • 191. Museo Provincial do Marcontaba cunha serie de recursos que abarataron o custe da nosa actividade, detallamos acontinuación cales foron os elementos cos que xa contaba o museo:-fotos representativas dos fondos dos tres museos fotos-ceras, rotuladores e bolígrafos ceras,-vendas negras-ordenador-cámara de fotos-dado xigante e fichas de cores dado-mesa e cadeiras-pegatinasO único gasto necesario foi o relacionado cos tres taboleiros para o Xogo da Memoria, imprimilosa cor nun formato din-A3 e logo plastificalos, o custo total disto alcanzou os 12, 95 €, tamén A3precisamos a impresión das fichas destinadas á actividade da Memoria do Tacto, sendo o custo de Memoria4, 20 €.2.11. AVALIACIÓN DA ACTIVIDADE DIDÁCTICA “O ATLAS DA MEMORIA DOSMUSEOS”A nosa experiencia durante a realización do Atlas da Memoria dos Museos, deunos a posibilidade,unha vez rematada a actividade, de poder facer balance dos acertos e dos erros. Unha das primeiras facercuestións que é necesario abordar é a que trata sobre a planificación, neste sentido, temos que dicir,que tan importante é a calidade da actividade como o coñecemento que se debe de ter acerca dolugar onde se vai a levar a cabo, en relación con isto, diremos que foi moi importante haber tido arxa un contacto previo coa realidade de cada un dos tres museos, este dato, foi fundamental paracoñecer o público ó que nos iamos a enfrontar, xa que un dos primeiros datos que posuíamos era a primeiroslabor con institutos, rapaces da zona, diversas fundacións, etc. que levaban a cabo dende a RedeMuseística. Unha vez coñecido o público, o seguinte paso foi o de familiarizarnos cos fondos dosque dispoñía cada museo e a súa realidade específica para partir deles e comezar a configuración súadas actividades; o mesmo tempo, hai que sumar á cuestión da planificación o factor da adaptaciónás diferentes circunstancias, xa que o contexto é moi diferente comparado cunha institución situadanun ámbito urbano, como pode ser o caso do Museo Provincial de Lugo. Por iso, sabiamos dendeun primeiro momento que un aspecto clave que tiña que definir a nosa proposta era a de ser algovivo e aberto, que dependería do público que se acercara, por poñer un exemplo, o caso do pordesenvolvemento das actividades do Museo do Mar, onde traballamos con rapaces de nove anos ede dezaseis, polo que o noso obxectivo foi en todo momento crear unhas actividades adaptables,versátiles…sen que por ese motivo fos menos atractivas. fosenÉ preciso subliñar que as nosas prácticas na Rede Museística, non seguiron a típica dinámica detraballar nunha entidade por un pequeno período de tempo, xa que mediante o traballo deelaboración e posta en práctica da nosa actividade didáctica non so aprendemos sobre comotraballar senón que tamén aprendemos a ter en conta o factor humano que é parte de cada unha dasinstitucións, e o mesmo tempo coñecer as nosas propias capacidades.Como conclusión resaltamos a boa acollida, así como a participación activa que tiveron os rapacese rapazas que foron parte do Atlas da Memoria dos Museos. Do mesmo xeito temos que facerunha mención especial á axuda e á implicación que o persoal de cada un dos tres museos nosprestou para levar adiante e facer realidade esta actividade. acer 190
  • 192. Museo Provincial do Mar3. VALORACIÓN PERSOALA miña experiencia nas prácticas deume a oportunidade como xa dixen na introducción de podervivir unhas prácticas diferentes ás que coñecía. Unhas prácticas onde se me ensinou a importanciado factor humano como motor da cultura e da xestión de calqueira institución.Como a máxima de que menos é máis e certa, onde traballar en prol dun modelo cultural queabogue pola inclusión social e a accesibilidade é posible. Ademáis de todo isto, déronme aposibilidade de poder formar parte desta engranaxe, desta rede o darme a oportunidade de levar a lidadepráctica unha actividade diseñada coa miña compañeira Adriana Prieto. Nesta valoración non podoesquecerme da aprendizaxe adquerida onde conceptos como flexibilidade ou adaptación sonindispensables, todo o aprendido o longo deste tempo lévame a conclusión do factor humano comopeza indispensable a hora de plantexar calquer proxecto cultural, así como a importancia dotraballo en equipo como outro dos aspectos máis imimportantes.O modelo de traballo en rede que plantexa estes tres museos, así como todo o traballo que eneles se leva a cabo, fixeron que aprendera cousas de min que non sabía que as tiña, o dicir istoestoume referindo, a que durante os anos da facultade mentres estudiaba Historia do Arte, nunca mentrespensei que podería traballar nun campo como a didáctica, pero despois destas prácticas nonsoamente sei que podo, senón que ademais podo dicir que me gustou e que disfrutei. Ainda que nunprimeiro momento me angustiara a idea de ter que pensar unha actividade, por medo a non ser angustiaracapaz, por medo tamén a que non se me ocorrera nada, o resultado final non soamente mostroumeque son capaz, senón que tamén mostroume un campo laboral no que xamáis había pensado.Como conclusión teño que dicir que realizar as prácticas na Rede Museística Provincial foi unha usiónexperiencia moi gratificante, onde non soamente aprendín cousas, senón que tamén coñecínmodelos novos de xestión, e unha xente maravillosa da que me levo moitas cousas q sei que me queaxudaran a hora de traballar nun futuro. Non podo terminar a miña valoración sen agradecer aEncarna Lago todo o aprendido, así como a todo o persoal de cada un dos tres museos que coñecín,e que me axudaron en todo o que precisaba en cada momomento. 191
  • 193. Museo Provincial do Mar 192
  • 194. Museo Provincial do Mar 193
  • 195. Museo Provincial do Mar 194
  • 196. Museo Provincial do Mar 195
  • 197. Museo Provincial do Mar 196
  • 198. Museo Provincial do Mar 197
  • 199. Museo Provincial do MarBIBLIOGRAFÍA-Area, Manuel y Parcerisa, Arthur. Materiales y Recursos Didácticos en Contextos Area,Comunitarios. Ed. Graó. Barcelona, 2010 .-De los Reyes Leoz, José Luis. Del Patrimonio Cultural al Museo Infantil. Departamento de De .Didácticas Específicas. Universidad Autónoma de Madrid (Revista Tarbiya)-Montenegro Valenzuela, Jacinto. Material Didáctico para un adecuado aprovechamiento Montenegroen las visitas a museos. Facultad de Educación. Universidad de Zaragoza (Revista Tarbiya) .-Moral Ledesma, Beatriz. Reflexiones sobre la Capacidad Didáctica de los Museos y losObjetos. Farapi, S.L. , Consultora de Antropología Aplicada. San Sebastián .-Morgado Bernal, Ignacio. Psicobiología del aprendizaje y la memoria. CIC (Cuadernos de memoria.Información y Comunicación) 2005, 10 ciónwww.encarnalagogonzalez.blogspot.comwww.histodidactica.eswww.museolugo.orgwww.museodomar.blogspot.comwww.museosanpaio.blogspot.comwww.pazodetor.blogspot.com 198
  • 200. Museo Provincial do Mar 199
  • 201. Museo Provincial do Mar 200
  • 202. Museo Provincial do Mar INTRODUCCIÓN El Máster en Servicios culturales tiene la intención de preparar al profesional parael análisis y gestión de diferentes actividades y programas culturales, por lo cual laoportunidad de realizar las prácticas en la Rede Museística de Lugo fu la idónea para fueejercer los conocimientos previamente adquiridos en el Máster. Las prácticas realizadas en la Rede Museística Provincial de Lugo se desarrollaronen los museos que conforman dicha Rede Museística: Museo Etnográfico San Paio deNarla, Pazo de Tor y Museo Provincial del Mar. La gerente de la Rede Museística, DoñaEncarna Lago, fue la persona encargada de coordinar las prácticas, quien ofreció unainducción teórica y una inducción práctica. Posterior a la inducción práctica se designó laplanificación de una actividad cultural para ser llevada a cabo en los tres museos ya ificaciónconocidos. El hacer factible la ejecución de una actividad cultural de mi propia invención medio la oportunidad de experimentar un trabajo realista y funcional, del mismo mmodo en quepude enriquecerme de las vivencias y de las personas con sus conocimientos y experienciasREDE MUSEÍSTICA PROVINCIAL DE LUGO La gestión de la Rede Museística Provincial de Lugo fue constituida oficialmenteen Junio del 2006, la cual interrelaciona los cuatro museos dependientes de la Diputación interrelacionade Lugo: Museo Provincial de Lugo, Museo Etnográfico Fortaleza San Paio de Narla, Pazo Etnográfico-Fortalezade Tor y Museo Provincial del Mar. La Diputación es la que tiene personalidad jurídica,por lo tanto gestiona y administra directamente los museos. La Rede Museística se administracoordina actualmente desde el Museo Provincial de Lugo, ubicado en el casco histórico deLugo. Los objetivos de la Rede Museística son: Unificar criterios, incentivar lacolaboración y participación, optimizar los recursos humanos y económicos, mejorar la optimizarcomunicación, incrementar el ámbito geográfico de actuación, poner en marcha lasactividades conjuntas y hacer posible el lema “Museo para todos, entre todos”, el cualpretende lograr la inclusión de colectivos con riesgo de exclusión social. colectivos En cuanto a este último objetivo se ha llevado a cabo un intensivo programa deinclusión a personas con alguna discapacidad. La Rede Museística tiene más de 10 añostrabajando para hacer accesible sus museos a personas con capacidad limitada, que a pesar personasde los avances globales de la museología y los avances tecnológicos, estas personas hanquedado olvidadas. De este modo en el año 2008 se crea finalmente el Departamento deCapacidades Diferentes y Discapacidades, adscrito a la gerencia de la Red. Ese mismo añose inician las obras de reestructuración en los museos de acuerdo alos criterios deaccesibilidad. 201
  • 203. Museo Provincial do Mar En 1932 se crea el Museo Provincial de acuerdo a la Diputación de Lugo. En 1957el museo se traslada al antiguo convento de San Francisco siendo reestructurado peroconservando algunas áreas originales, en 1962 el Museo Provincial de Lugo fue declaradobien de interés cultural. El Museo Provincial de Lugo es el único museo de la red queposee conservación, restauración y catalogación. estauración El Museo Etnográfico San Paio de Narla es una fortaleza ubicada a 28 km al Oestede Lugo que data del siglo XIV, que sirvió de castronela al asentamiento de San Paio. LaFortaleza fue adquirida por la Diputación en 1939, tras salvarla de su último propietario salvarlacuya intención era demolerla y aprovechar la piedra. A comienzo de los años 80 se haceuna renovación de pisos y techos, instalación eléctrica y otras mejoras para hacer de lafortaleza un museo. En 1983 se trasladan materiales de etnografía del Museo Provincial de materialesLugo a la Fortaleza San Paio de Narla el cual abre sus puertas ese mismo año como MuseoEtnográfico y de Historia. El Pazo de Tor está ubicado en el valle de Lemos, en la parroquia San Juan de Tor,que pertenece al concello de Monforte de Lemos. Es un hermoso edificio construido afinales del siglo XVIII. A pesar de las reparaciones realizadas tras quedar afectada por elincendio de las tropas napoleónicas, conserva con mucha sobriedad su estilo neoclásico.Cuando la Diputación Provincial de Lugo recibe al Pazo como una donación, realiza unaserie de mejoras para su posterior musealización en Julio del 2006. El Museo del Mar nace en 1969 gracias a Francisco Rivera Casás, quien eramaestro de la Escuela Nacional y de la Escuela de Orientación Marítima y Pesquera de SanCiprian. Don Francisco coleccionaba objetos marinos, y junto con sus 34 alumnos nace lainiciativa de crear un museo en el aula de la Escuela Nacional, tomando como base lacolección marina del maestro. Es así como en el año 69 la Diputación Provincial de Lugo maestro.crea el Museo del Mar. De 1994 al 2004 el museo es gestionado por la asociación devecinos “Cruz dá venda de San Ciprián”. En ese período abre todos los días al público,contando con cuatro salas de exposición. Finalmente en el 2004 pasa a formar parte de laRede de Museos de la Diputación de Lugo como Museo Provincial del Mar. Hay quedestacar que el Museo del Mar de San Ciprián es el más antiguo de toda Galicia y el únicomuseo gallego que nace por iniciativa de un grupo de alumnos y su maestro, y en el quehan participado activamente en su funcionamiento los vecinos de la zona. Actualmentecuenta con varios programas de actividades para niños, jóvenes y familias con talleres,jornadas temáticas y actividades lúdico recreacionales con el fin de de incentivar la lúdico-recreacionalescreatividad, la experimentación y el trabajo cooperativo en grupo. Otros programas contemplados en el Museo del Mar son: Actividades escolares,programa investiga, de conservación, de publicaciones, de creadores, de cooperación, de publicaciones,cine, de conciertos, de teatro, de rede de diálogos, de efemérides, proyecto internacionales,entre otros. 202
  • 204. Museo Provincial do MarVISITAS A LOS MUSEOS DE LA REDE MUSEÍSTICA PROVINCIAL DE LUGO 203
  • 205. Museo Provincial do MarVisita guiada al Museo Etnográfic Fortaleza San Paio de Narla: Etnográfico-Fortaleza El viernes 4 de febrero nos encontramos en el Museo Provincial de Lugo, en laoficina de coordinación de la Rede Museística, en donde Doña Encarna realizó unainducción teórica y nos dio material de lectura para conocer con más detalles los proyectosy programas que se han llevado a cabo en la Rede, así como la nueva perspectiva del nuevoconcepto de musealización. Posteriormente nos dirigimos a la Fortaleza San Paio de Narla, en donde nosrecibió Doña Paquita, quien nos hizo de guía en esta fortaleza, y quien mejor que ella, que hizoademás de ser una doña muy amena, siente una conexión muy especial con este museo, yaque desde su infancia conocía de este legado histórico gracias a su padre que ha cuidadopor muchos años esta fortaleza. En cada espacio de la fortaleza se exponen diferentes taleza.objetos que recrean la vida de los gallegos desde el siglo XV, tanto de los plebeyos comode los nobles. Cada objeto, cada detalle tiene una historia que al conocerla queda grabada en lamemoria para siempre. Aprendí que la piedra está allí, se puede ver y tocar, pero ésta sólo arecobra valor cuando conocemos su pasado, sus relatos, cuando recreamos hace cientos deaños atrás la grandiosa historia de la cual el único vestigio que tenemos es preci precisamenteesos elementos que podemos ver y tocar, y que esposible gracias a la sensibilidad deconservación.Visita al Pazo de Tor: Encuentro de mujeres artistas gallegas: El Pazo de Tor es un sitio hermoso, desde sus grandes jardines y la prodigiosa vistapanorámica de sus balcones, hasta sus grandes salones que te evocan a la opulenta vida delos propietarios del Pazo en su época. En la entrada del Pazo se desplegó la exposición de ilustraciones “Mis ojos y tusmanos” a través de la ONG llamada Implicadas no desenvolvemento. Las temática era delgénero y la pobreza de la mujer en la India, que plasma la cooperación de las voluntariasde Implicadas por manos de las ilustradoras. El evento comenzó con un performance de laartista alemana Petra Hofmann, quien quería demostrar ciertas teorías de aprendizaje en Hofmann,niños a través de su actuación burlesca. Posteriormente entramos a conocer el palacio,anonadados por la grandeza de sus salas y sus pasillos, llegamos hasta el salón donde serealizaría el encuentro de mujeres artistas gallegas. La reunión fue amenizada por Doña entroEncarna, haciendo que los debates tomaran curso. Numerosas mujeres gallegas y de otraspartes del mundo involucradas o relacionadas en el mundo del arte participaron, debatierony opinaron acerca del papel de la mujer en el arte a través de la historia. Fue muy oninteresante conocer las diferentes posiciones y perspectivas de mujeres de diferentesedades y estilos, quienes argumentaban con firmeza sus puntos de vista. Los encuentros 204
  • 206. Museo Provincial do Marsociales de esta naturaleza son muy importantes ya que nos permite tener espacios de sdiálogo e interacción que hace posible la inclusión de todas las personas en la sociedaddesde diferentes ámbitos.Visita al Museo Provincial del Mar: La visita al Museo Provincial del Mar se hizo con el motivo del enfoque de la Provincialmujer en el patrimonio cultural, el cual consistió en una reunión de mujeres para hablar dela memoria de la mujer en el mundo del mar. En el grupo dominaba en número por mujeresde la tercera edad, quienes compartieron anécdotas y experiencias de vida en su juventud nescomo noviazgos, matrimonio, familia, esposos que se ausentaban por meses para trabajaren mar adentro, trabajos que realizaban como mujeres, vida social, etc. Posteriormente se llevó a cabo un evento para niños, pero disfrutable para todas lasedades: La revista oral A voz dos carraos, editada por el Museo Provincial del Mar con carraos,periodicidad trimestral. En esta oportunidad los cuenta cuentos nos deleitaron con unahistoria llamada Nanas de la cebolla, un poema de Miguel Hernández. El público disfrutóde una hora y media de la historia entre voces personificadas, música, imágenes,vestuarios, canciones e interactividad con los niños. 205
  • 207. Museo Provincial do Mar DESARROLLO DE LA PROPUESTAPROGRAMA: El programa consiste en una muestra fotográfica de mujeres de Galicia y mujeresde Venezuela en el contexto social y laboral, y algunas en el ámbito de inmigrante, en elperiodo de siglo XX. Se exponen 70 fotografías originales en blanco y negro en formatodigital, a través de una herramienta audiovisual proyectada desde el ordenador. Laexposición fotográfica se acompaña, posteriormente, con unas actividades de interacción. 206
  • 208. Museo Provincial do Mar Para llevar a cabo este trabajo realicé una previa investigación bibliográficafundamentada en la materia “Procesos migratorios e identidad sociocultural” impartida en undamentadael Máster de Servicios Culturales. Consulté material fotográfico e histórico en el Archivode Emigración Gallega, perteneciente al Consello de la Cultura Gallega ubicado en la ,ciudad de Santiago de Compostela. Al mismo tiempo, gracias a la colaboración delfotógrafo lucense Carlos Valcárcel, se recopiló algunas fotos de su preciada colecciónfotográfica alusivas a la mujer. Así mismo tuve acceso a las fotografías d digitalizadas de lamujer venezolana en el siglo XX a través del centro de artes “CELARG”, en Caracas, elcual cuenta con una exposición fotográfica del mismo tema, material proporcionado yresguardado en el Archivo Histórico de Miraflores, en Caracas.Destinatarios: La exposición fotográfica y la actividad didáctica se llevaron a cabo en los museosde la Red Museística de Lugo, y está dirigido a las familias, en especial a las abuelas yabuelos, las nietas y nietos, hijas e hijos en conjunto, con la finalidad de revivir la historia através de las imágenes expuestas. La integración de varias generaciones, como lo sonabuelas, hijas y nietas harán una experiencia subjetiva y cercana de lo que ha sido y es lamujer en la sociedad a través de las diferentes épocas, colocando las vivencias en modo diferentesyuxtapuesto, dentro del contexto histórico y cultural.Difusión de la programación: La invitación a esta muestra fotográfica se realizó a través de las redes sociales,como el Blog de Encarna Lago, y la página web de la Red Museística. También se utilizó páginatrípticos y material impreso que se colocó en los mismos museos. La exposición sepublicita como parte de las actividades programáticas de la Red Museística. 207
  • 209. Museo Provincial do Mar JUSTIFICACION Por el día internacional del museo 2011, según la resolución de la Asamblea internacionalGeneral del ICOMOS, el lema de este año es “Museo y memorias”. Por consiguientesurgió la motivación de realizar una exposición de memorias, en las que hago referenciadirectamente a la fotografía. Los museos conservan colecciones de objetos que son fundamentales para lamemoria de una sociedad. La fotografía es ese elemento del pasado, esa memoria plasmadaen un papel, ese momento capturado en segundos que nos recrea toda una vivencia. Tales objetos son a su vez patrimonio cultural. La fotografía antigua, por ser ntangible, es frágil y necesita un cuidado y una conservación especial. Eso hace que laconvierta en un material de valor especial, ya que, aunque gracias a la digitalización, lasfotografías puedes eternizarse, el material tangible y original recobra un valor inmenso. edes El Día Internacional de los Museos 2011 será la ocasión de descubrir y redescubrirla memoria individual y colectiva, y que mejor manera de hacerlo que con una hermosaexposición fotográfica alusiva a la mujer en la historia. OBJETIVO DEL PROGRAMA:• Analizar a la mujer de Galicia y de Venezuela a través de la fotografía antigua. OBJETIVOS ESPECÍFICOS:• Reflexionar y debatir sobre el rol de la mujer dentro de la sociedad del siglo XXy la sociedad actual.• Resaltar las semejanzas ante las diferencias entre las mujeres, omitiendonacionalidad y condición.• Reflexionar y debatir sobre las mujeres en situación de inmigrante/emigrante através de la historia.• Plasmar los sentimientos y emociones que transmite una determinada fotografía.• Comprender el significado histórico, artístico y etnográfico de la fotografía.• Descifrar una situación, contexto, historia o suceso a través de una imagen. 208
  • 210. Museo Provincial do Mar PRESENTACIÓN DEL PROGRAMA: PROGRAMA:La mujer gallega en el siglo XX: La mujer gallega que emigraba vivía en lo rural, trabajaba en campo y la casa, asícomo la gallega de los pueblos de la costa, trabajaba el tejido de redes y la venta depescado. Una vez en el exterior, no sólo asumía las tradicionales responsabilidades en asumíacuanto a la familia, si no también tuvo que afrontar la nueva sociedad en la que vivía. En elsiglo XX se esperaba que la mujer se quedara en casa trabajando en el hogar, cuidando delos hijos, que fueran decentes, que obedecieran al marido y al padre, que mantuvieran latradición en la lengua, las comidas, las vestimentas, etc., en el seno del hogar, así como lacomunicación entre mujeres de su misma procedencia. 209
  • 211. Museo Provincial do MarLa mujer venezolana en el siglo XX: La mujer de Venezuela se ha caracterizado por su afabilidad e ímpetu de lucha. Labúsqueda de una ciudadanía por parte de éstas mujeres se remonta en los años deindependencia del país, dónde las mujeres luchaban entre ideales a la par de los hombres. Durante todo el siglo XX la mujer venezolana no solo luchó por la igualdad y la edemocracia, si no que fue construyendo espacios e instituciones desde las cuales hicieronescuchar su voz en defensa de sus derechos y manifestó solidaridad hacia otras mujeres yhacia la humanidad en general. ia 210
  • 212. Museo Provincial do Mar ACTIVIDAD PRÁCTICA: “MEMORIA DE MUJERES DE AQUÍ Y DE ALLÁ” EN LA REDE MUSEÍSTICAActividad 1: Esta actividad didáctica consiste en repartir a los visitantes tarjetones de dos coloresdiferentes. Se pide que en el tarjetón de un color se describa con una o dos palabras a lamujer gallega, y en el de otro color que se describa a la mujer venezolana. Finalmente se juntarán todos los tarjetones de un color, y aparte los tarjetones delotro color. De esta manera analizaremos percepciones, opiniones, sensaciones y analizaremossentimientos en base a la exposición de fotografías, para así dar una conclusión final de loque engloba la palabra “mujer”.Para esta actividad práctica podemos plantearnos las siguientes preguntas:¿Qué roles desempeñan la mujer en la actualidad?¿Cómo era la mujer emigrante en el siglo XX?¿Cómo es la mujer emigrante en la actualidad?¿A qué retos sociales se enfrenta la mujer emigrante?¿Qué imagen tiene la mujer venezolana en la sociedad gallega?¿Qué diferencias vemos entre las mujeres del campo, del mar y de laciudad?¿A qué retos sociales se enfrenta la mujer hoy día? Con estas actividades será más visible la analogía entre mujeres de estas dosnaciones, pretendiendo resaltar las similitudes como ser humano y como mujer.Actividad 2: Otra actividad que complementa la anterior consiste en repartir una de lasfotografías de la exposición, impresa, a cada persona y pedirles que describan en un foliolos sentimientos que se transmiten en la fotografía, así como en contexto, los personajes y fotografía,las actividades que están realizando.Para esta actividad práctica podemos plantearnos las siguientes preguntas:¿Qué sentimientos te transmite la fotografía?¿Cómo se muestran las mujeres?¿Qué emociones expresan? ?¿Qué trabajos realizan?¿Cómo eran las familias? 211
  • 213. Museo Provincial do Mar ACTIVIDAD PRÁCTICA EN EL MUSEO PROVINCIAL DEL MAR El día 17 de Mayo asistieron un grupo de niñas asiduas al Museo del mar, gracias ala publicidad suministrada por Doña Encarna. Aprovechando la visita de este agitadogrupo, se realizaron primeramente las actividades de mis compañeras de prácticas, ya quese enfocaban más hacia el público infantil. Posteriormente, ya reunido un publico dediferentes edades, se llevó a cabo la muestra fotográfica. Se expuso a través de unproyector conectado al ordenador. El público se mostró cautivado por cada fotografíaexpuesta. Al finalizar la exposición, se explicaron las ideas relacionadas a la memoria y lafotografía para la comprensión de los objetivos de este trabajo. Luego fueron llevadas a estecabo las actividades interactivas programadas relacionadas a esta actividad.ACTIVIDAD PRÁCTICA EN EL MUSEO ETNOGRÁFICO FORTALEZA SAN PAIO DE NARLA 212
  • 214. Museo Provincial do Mar El día 18 de Mayo en San Paio de Narla se hallaban los chicos de un instituto quevisitaba al museo por un espectáculo teatral de niñas que se presentaba en la mañana. Así,aprovechamos su presencia para llevar a cabo las diferentes actividades. Las fotografíasexpuestas fueron del agrado de todos los presentes, pero cautivó más a los adultos. cautivó Las actividades programadas se llevaron a cabo. La actividad que más gustó fue lanúmero 2, la cual consiste en describir por escrito los sentimientos y emociones quetransmite una foto. Los niños se animaron, aunque se les dio más orientación de cómoplasmar sus impresiones personales con respecto a la fotografía, y los adultos presentes lohicieron esmeradamente. Todos los que realizaron la actividad tomaron su tiempo parainspirarse y pensar un rato. Finalmente, cada persona leyó lo que había escrito, con lafinalidad de que compartieran sus expresiones y reflexiones. Fue una actividad emotiva,donde se evidenciaron sentimientos y expresiones. La exposición fotográfica en digital ha resultado práctica, y económica, encomparación con la impresión en papel. Sin embargo, la finalidad de este programa es quese lleve a cabo en un futuro como una exposición temporal en los museos. Que lasfotografías sean impresas en un tamaño aproximado de 30 x 15 cm y expuestas en una sala,para que el público pueda apreciarlas y disfrutarlas por un tiempo determinado. A mi gustopersonal, las exposiciones fotográficas me encantan, y reconozco que llegan mucho alpúblico. Por lo tanto afirmo que esta exposición fotográfica ha llegado a cada espectador y espectador,se han cumplido los objetivos. CONCLUSIONES A través de este trabajo práctico y de investigación se amplía mi perspectiva comoprofesional del ámbito cultural, así como a nivel personal y humano. Ser mujer nos da lagracia de ser un humano versátil y fuerte ante los hechos de la vida. Efectivamente las actividades llevadas a cabo demostraron que la fotografía seconvierte en memoria histórica, y que podemos recordar, evocar o recrear una historia queexistió. La fotografía se convierte en esa evidencia real de un pasado. Las imágenes evidenciapermanecen en nuestra mente por mucho tiempo; por eso a través de una imagen podemosmemorizar y recordar nuestro pasado. Las prácticas de Máster fueron particulares e interesantes. Debido al poco tiempodisponible para las prácticas profesionales, el tiempo que se empleó en la gerencia de laRede Museística fue limitado, sin embargo pudimos apreciar el desarrollo de variasactividades prácticas que se llevaron a cabo en los Museos. Esto nos permitió tener unaidea de cómo realizar nuestra propia actividad. o 213
  • 215. Museo Provincial do Mar Si bien cada experiencia como estudiante de Máster es personal, los profesores yprofesoras, compañeros y compañeras, y demás personas que conocí a través de laUniversidad también forman parte de esa experiencia de vida. Aún así creo firmemente de vida.que cada experiencia personal también dependerá de uno mismo, pues en cualquiercircunstancia nuestra actitud ante los acontecimientos será fundamental. BIBLIOGRAFÍAMONTERO, Pilar. (2009): “Mulleres, fotografía e emigración” en Estudios migratorios:Revista gallega de análisis de las migraciones, vol. 2, n.2.VARELA, Luisa. (2006): “La lucha de las mujeres en Venezuela: Movimiento social ofeminismo emergente”. Ministerio del Poder Popular para la Mujer y la igualdad de MinisterioGénero, Caracas.RECURSOS ELECTRÓNICOShttp://www.museolugo.org/http://www.wix.com/redemuseistica/memoria2010http://esomi.es/www.ugt.es/Revista_Union/numero210.www.ugt.es/Revista_Union/numero210http://av.celarg.org.ve/LaMujer/PortalLaMujer.htmhttp://conhisremi.iuttol.edu.ve.http://conhisremi.iuttol.edu.ve 214
  • 216. Museo Provincial do Mar6. PROGRAMA DE CONSERVACIÓNRestauración do pupitre de escola antigo7. PROGRAMA DE PERSOALXerencia: Encarna Lago GonzálezComunicación e Xestión Cultural da Rede Museística: Antonio Reigosa :CarreirasVixiancia: Amelia Pernas GarcíaServizo de limpeza: María José LópezSeguridade: José Ángel López :8. PROGRAMA ECÓNOMICO9. PUBLICACIÓNS • Publicación na Revista Dixital ICOM CE DIGITAL 02 do artigo: Museo de Lugo: Programa Institucional Inclusivo de la Red Museística Provincial, “Peleamos por lo posible, luchamos por lo invisible” http://issuu.com/icom- -ce_librovirtual/docs/icomcedigital02 • Publicación nas Actas 16 Jornadas DEAC no apartado de Compartir en intranet. Proyectos de redes sociales o artigo: “FOLLAS NOVAS, NOVAS FOLLAS” Construyendo una Red Museística inclusiva. Experiencia didáctica en redes redes. http://www.ivam.es/catalogopdf/0578/ • Publicación no programa de Festas do Carmen do 12 ao 17 de xullo San Ciprián 2011 do artigo: O Museo do mar : un museo de todos e entre todos todos. 215
  • 217. Museo Provincial do Mar 216
  • 218. Museo Provincial do Mar 217
  • 219. Museo Provincial do Mar 218