Ikasteko Errepasua

1. HELBURUA
Gure planeta osatzen duten geruzak ezagutzea.

LURRAREN EGITURA
NUKLEOA:
Elementu nagusia Fe (burdina)
Bi zati: kanpo – nukleoa eta barne nukleoa
MANTUA:
Oxigeno, silizioa, magnesioa eta burdina.
Bi gune daude: behe – mantua eta goi – mantua.
LURRAZALA
Bi gune: lurrazal ozeanikoa eta lurrazal kontinentala.

2. HELBURUA
Lurraren litosfera zer den jakin eta lurrazal kontinentala eta lurrazal ozeanikoa bereiztea.

LURRAZAL KONTINENTALA
ZER DA?
Harrizko geruza da
ZEIN EREMUK OSATZEN DITU?
Kontinenteek
Ozeanoetako gutxiko eremuek ( plataforma kontinentalak)
Uharte batzuk
LURRAZAL OZEANIKOA
ZER DA?
Harrizko geruza da
ZEIN EREMUK OSATZEN DITU?
Ozeanoen azpian dagoen harrizko geruzak.

200 milioi urte baino gutxiago. 1000 milioi urte baino gehiago Adina %65 %35 Azalera Homogeneoa ( labak, gabro gainean ) Heterogenea ( harri sedimentarioak, metamorfikoak eta magmatikoak ) Konposizioa 5-8 10-70 Lodiera ( km ) LURRAZAL OZEANIKOA LURRAZAL KONTINENTALA

3. HELBURUA
Harriak eta mineralak ezberdintzea.

TEMAS CLAVE

HARRIAK
Nahaste heterogeneoak dira.
Mineralez edo hondakinez osatuta daude.
ADIBIDEAK:
Kareharria
Granitoa
Buztina
Petroleoa
Ikatza

Granito/Granitoa El Granito es una roca plutónica, dura y de textura granuda, formada por cuarzo, feldespato y mica. Forman la mayor parte de la corteza de los continentes y adquiere coloraciones grisáceas, blancas, rosadas, etc. Muy utilizado como material de construcción de edifiios, revestimiento de fachadas, cocinas, etc.

BRECHA/ bretxa

CONGLOMERADO/klongomeratua

Cuarcita/kuartzita

Marga Rocas SEDIMENTARIAS Marga conteniendo un pez, recogida en Molina antes de la construcción del campo de golf que destruyó un yacimiento de gran importancia.

Conglomerado Pudinga Rocas SEDIMENTARIAS

Arcilla Rocas SEDIMENTARIAS

Yeso Rocas SEDIMENTARIAS

3.1 MINERALAK
Zein da mineralen definizioa?
Zein motatako mineralak egon daitezke konposizioaren arabera?

3.1 MINERALAK
Mineralak jatorri naturala duten gorputz solido ez – organikoak dira, konposizio kimiko definitua dute eta gehienek kristal egitura dute.
Jatorri naturala : naturak egin du ez gizakiak
Solido ez organikoa : giro tenperaturan solido egoeran dago, eta ez dator bizidunetatik.
Substantzia puruak dira: konposizio kimiko definitua dute
Kristal egitura : forma geometriko zehatza izatea, (mineral guztiek ez daukate)

PIRITA FeS2

MONOCLÍNICO – Yeso : CaSO4·2H2O

TETRAGONAL CALCOPIRITA - CuFeS2

ORTORÓMBICO O RÓMBICO Goethita : Fe3+O(OH)

HEXAGONAL – TRIGONAL CUARZO SiO2

CÚBICO GALENA - PbS

CUARZO SiO2

HALITA

ANHIDRITA – Ca SO 4

Yeso - Ca SO 4 .2H 2 O

4. HELBURUA
Mineralen propietate fisiko nagusiak adieraztea.

3.2. MINERALEN PROPIETATEAK
ESFOLIAZIOA: propietate hau duten mineralak oso erraz apurtzen dira norabide batzuetan.
Mika zatiak oso erraz apurtzen dira xafla askotan.
Beste esfoliazio mota bat kubotan izan daiteke.

DISTIRA: Mineralaren gainazalak argia islatzen duenean agertzen duen itxura da. Izan daiteke:
Metalikoa: metalek dutenaren modukoa.
Diamante itxurazkoa: diamanteen modukoa.
Nakar itxurakoa: perlen nakarrarenaren modukoa.
Beira itxurakoa: lehioetako beirarenaren modukoa.

Talkoa
Igeltsua
Kaltzita
Fluorita
Apatitoa
Ortosa
Kuartzoa
Topazioa
Korindoia
Diamantea
GOGORTASUNA: mineralek haien azala urratzean erakusten duten erresistentzia; mineral bakoitzean konstantea da. MOSHen eskala:

Propiedades Físicas de los Minerales
Escala de Mohs:
Talco
Yeso
Calcita
Fluorita
Apatita
F. Mohs (1773 - 1839)
Ortoclasa
Cuarzo
Topacio
Corundo
Diamante
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Escala práctica:
2.5 Uña
3.5 Moneda de cobre
5.5 Vidrio
6.5 Navaja de acero

5. HELBURUA
Elementu geokimikoa zer den jakitea.

4. LURRAZALEKO ELEMENTU UGARIENAK
Zer dira elementu geokimikoak?
Zeintzuk dira elementu geokimikoak?

Lurrazalean dauden elementu kimikoak dira elementu geokimikoak.( harrietan eta mineraletan agertzen direnak)
Ugarienak oxigenoa, silizioa, aluminioa, burdina, kaltzioa eta, hein txikiagoan magnesioa, sodioa eta potasioa.

6. HELBURUA
Lurrazaleko elementu ugarienak eta beraien horien erabilerarik garrantzitsuenak ezagutzea

DENTSITATEA
KOLOREA
URTZE – PUNTUA ( ºc)
UGARITASUNA
ERABILERAK
Argi seinaleak egiteko.
Piroteknia industrian.
Karea fatxadak zuritzeko
Kareharria eraikuntzan
Kaltzio kloruroa xurgatzaile moduan
Eraikuntzan, autogintzan, tresnen ekoizpenean, sukaldeko tresnetan, altzairua egiteko…
Aeronautika industria.
Etxetresnak elektrikoak, sukaldeko tresnak eta bizikletak egiteko.
Mikroprozedadoreak egiteko.
Erresistentzia handikoa aleazioan.
5 %2 %3,5 %5 %8 %28 4 651 851 1535 600 1410 3 Gris argia Zilar kolorea Grisa Gris zurixka Arrea 2 1,75 1,5 7,8 2,7 2,4 1 MAGNESIOA KALTZIOA BURDINA ALUMINIOA SILIZIOA

Magnesita Siderita Zafiroa Serpentina Pirita Esmeralda Agata Asbestoa Magnetita Bauxita Opaloa Talkoa Igeltsua Limonita Mika Silexa Lapis lazulia Turkesa Granatea hematiteak Errubia Olibinoa Kaltzita Oligistoa Feldespatoan Kuartzoa MAGNESIOA KALTZIOA BURDINA ALUMINIOA SILIZIOA

5. MINERALEN GARRANTZIA
Metal batzuen meak
Gizakientzarako substantzia erabilgarriak egiteko lehengaiak dira.
Bitxigintzan erabiltzen dira.

METAL BATZUEN MEAK Galbanizatuak egiteko Zinka ( ZnS ) Blenda Tutuak egiteko eta soldaduretan Beruna ( PbS) Galena Brontzea eta latoia egiteko Kobrea ( CuFeS 2 ) Kalkopirita Termometroak egiteko Merkurioa ( HgS) Zinabrioa Industria elektrikoan eta aeronautikoan. Aluminioa ( Al 2 O 3 ) Bauxita Brontzea ( ez da herdoiltzen ) Eztainua ( SnO 2 ) Kasiterita Habeak, tresnak, altzairua Burdina ( Fe 2 O 3 ) Hematitea ERABILERA METALAREN MEA IZENA

LEHENGAIAK ATERATZEKO
Igeltsua:
Klerak, eskaiolak, alabastroak, ongarriak eta leherkariak.

BITXIGINTZAN
BERILOA:
ESMERALDA
AGUAMARINA
KORINDOIA
ERRUBIA ( EZPURUTASUNA KROMOA DENEAN)
ZAFIROA ( BURDINA EDO TITANIOA )
METAL NOBLEAK:
URREA, ZILARRA, PLATINOA

7. HELBURUA
Harrien jatorria eta horien sailkapena ulertzea.

6. HARRI MOTAK
Nola eratzen dira harri sedimentarioak
Nola eratzen dira harri magmatikoak?
Nola eratzen dira harri metamorfikoak?

Konglomeratua Kuartzita Gatza Arbela Hareharria Pumita Marmola Kareharria Basaltoa Granitoa Petroleoa Ikatza Gneis Buztina Bolkanikoak Plutonikoak Harri metamorfikoak Harri sedimentarioak harri magmatikoak

6. HARRI MOTAK SEDIMENTARIOAK
DETRITIKOAK:
Gainazaleko harriei kendutako zatietatik sorturiko harriak dira.
Ibaiek edo haizeak jalkitzen diren lekuraino eramaten dituzte.
Konglomeratuak, kareharriak eta buztinak.
JATORRI KIMIKOKOAK:
Itsaso edo aintziretako uretako gatz mineralek disolbatuta egoteari uzten diotenean.
Kareharriak eta gatzarriak ( gatzarria edo igeltsua )
HARRI ORGANIKOAK:
Hil ziren organismoen hondakinetatik sortzen dira.
Ikatza eta petrolioa

6. HARRI MOTAK
SEDIMENTARIOAK:
Lurreko harriak fenomeno atmosferikoen higadura jasaten dute.
Higatutako zatiak gune baxuenetan pilatzen dira.
Urarekin batera sedimentuak elkartuz eta finkatuz joaten dira, sedimentu horien gainean pilatzen den materialen pisua dela eta.
Adibideak: hareharria, konglomeratua, buztina, gema gatza, igeltsua eta kareharria.

BRECHA

CONGLOMERADO

Creta Rocas SEDIMENTARIAS

ARENISCA ( no carbonato )

ARENISCA MICÁCEA

ESTALACTITA

CALIZA COMÚN

DOLOMITA ( carbonato cálcico y mg)

LUMAQUELA

LIGNITO

8. HARRI MOTAK
MAGMATIKOAK:
Lurraren barnean harriak urtuta daude.
Urtutako harriak, gasarekin eta urarekin nahateari magma deitzen zaio.
Magma hoztearen ondorioz sortzen dira.
Hoztea Lurraren barruan gertatzen bada, plutonikoak deitzen dira, esaterako granitoa.
Kanpoan gertatuz gero, bolkanikoak, hala nola basaltoa.

BASALTO

SIENITA

ESPUMOSA

GRANITO

8. HARRI MOTAK
METAMORFIKOAK:
Harriek presio eta tenperatura altuek hasaten dituzten eremuetan sortzen dira.
Presio eta tenperatura horrek konposizioa aldatzen du baina ez du harria urtzen.
Adibidez:
Arbela ( jatorria – buztina )
Marmola ( jatorria – kareharria )
Gneisa ( jatorria – granitoa )

CUARCITA

PIZARRA

ESQUISTO

CUARCITA

MÁRMOL - GRANOBLÁSTICA

http://anacv0910.blogspot.com	109
http://biogeo-hernani.wikispaces.com	58
http://ikasmus5.blogspot.com	46
http://www.slideshare.net	14
http://ikasmus5.blogspot.com.es	5
http://anacv0910.blogspot.com.es	5
http://bizientzia.blogspot.com	3
http://www.anacv0910.blogspot.com	3
http://www.pimene.blogspot.com	1
http://www.bizientzia.blogspot.com	1
http://172.20.207.100	1

Ikasteko Errepasua

by ANACV on Mar 10, 2009

Accessibility

Upload Details

Usage Rights

11 Embeds 246

Statistics

Ikasteko Errepasua — Presentation Transcript